Bij geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, wordt warm zoutwater uit een dieper gelegen aardlaag omhoog gepompt. Dit warme water geeft zijn warmte via een warmtewisselaar af aan water waarmee vervolgens onder meer kassen en huizen worden verwarmd. Het afgekoelde water wordt vervolgens teruggepompt in het ondergrondse reservoir om daar weer op temperatuur te komen.

Geothermie is duurzaam, maar het moet wel veilig gebeuren. Net als voor olie en gas moet diep in de ondergrond worden geboord. Veel risico’s van het boren zijn bij geothermie vergelijkbaar met de boorrisico's van de olie- en gaswinning. De sector is nu nog relatief jong en onervaren waardoor veiligheid een belangrijk aandachtspunt is. Het ministerie van EZK bereidt specifieke wetgeving over geothermie voor.

Er zijn nu meerdere partijen die zich inzetten voor de ontwikkeling van de geothermiesector. Dutch Association Geothermal Operators (DAGO) is de branchevereniging van de geothermie operators, Stichting Platform Geothermie zet zich in voor de bevordering van de verantwoorde toepassing van (diepe) geothermie of aardwarmte in Nederland.

Relevante ontwikkelingen

In 2017 is het Masterplan Geothermie ontwikkeld door o.a. Stichting Platform Geothermie, DAGO, en EBN. Dit masterplan voorziet een sterke groei in geothermieprojecten in de komende jaren. Momenteel zijn er rond de twintig geothermiesystemen actief in Nederland. Dit aantal groeit verder in 2019. Enkele systemen waarvan de boringen al zijn begonnen in 2018 worden afgemaakt, en naar verwachting zullen rond de vijf nieuwe projecten starten.

De meeste projecten zijn nu nog gekoppeld aan de glastuinbouw. Er zijn wel meerdere opsporingsvergunningen aangevraagd door grotere partijen die meerdere projecten willen ontwikkelen - vaak ook voor de gebouwde omgeving. Er is verder een trend waarneembaar dat grotere ondernemingen die zich willen specialiseren in warmteleverancier vergunningen aanvragen. Ook provincies en gemeentes tonen zich geïnteresseerd voor het ontwikkelen van geothermieprojecten.

Advisering aan het ministerie van EZK en vergunningverlening

Het aantal aanvragen voor opsporingsvergunningen groeit door in 2019. SodM adviseert het ministerie van EZK over alle aanvragen. Dat geldt ook voor de winningsvergunningen en de winningsplannen.

Het ministerie van EZK bereidt wetgeving voor zodat deze beter aansluit de praktijk zoals die gezien wordt in de geothermiesector. SodM zal het ministerie adviseren over de veiligheid in de sector.

Geen van de geothermie bedrijven beschikt over een goedgekeurd winningsplan. Dat is onwenselijk, omdat daarmee voorwaarden ontbreken waaronder gewonnen mag worden. Dit is eerder ook aangegeven in de Staat van de sector in 2017. SodM zal bij met ministerie blijven aandringen om zo snel als mogelijk winningsplannen te beoordelen en de voorwaarden op te stellen voor een veilige winning van aardwarmte.

Toezichtthema’s

De volgende toezichtthema’s staan in 2019 centraal:

Well Integrity Management System

Ervaring uit de afgelopen jaren heeft laten zien dat meerdere geothermieputten niet de verwachte levensduur hebben. Door corrosie ontstaan er problemen zoals lekkages in deze putten. Deze moeten dan of opnieuw worden geboord of er moeten aanvullende maatregelen worden genomen.   Daarom voert SodM in 2019 specifiek inspecties uit op het “Well Integrity Management System” (WIMS). Ook zal SodM in 2019 concrete technische eisen opstellen voor het putontwerp.

Emissieregistratie

Bij veel geothermieprojecten wordt er naast warm water ook gas mee-geproduceerd. Dit gas wordt of gebruikt door de operator, of in sommige gevallen afgefakkeld. SodM heeft als focus in 2019 om te inspecteren of de emissieregistratie bij alle operators op orde is.

Mijnbouwhulpstoffen

In de geothermie worden mijnbouwhulpstoffen gebruikt om corrosie van de putten te voorkomen. SodM zal hier in 2019 extra aandacht op vestigen.

Geplande onderzoeken

Het KEM onderzoek naar de risico-inventarisatie voor de ultra diepe geothermie (UDG) wordt afgerond in 2019. SodM begeleidt dit onderzoek.

Inspectieagenda

SodM trekt in de Staat van de sector Geothermie uit 2017 stevige conclusies over de sector. De milieu- en veiligheidsrisico’s worden onvoldoende onderkend, wet- en regelgeving niet goed genoeg nageleefd en er is sprake van een zwak ontwikkelde veiligheidscultuur. De sector is nog onervaren, beperkt in omvang en deelt kennis onvoldoende. SodM constateert over 2018 dat er weliswaar verbetering is opgetreden, maar dat er nog voldoende ruimte is voor verbetering.

In 2018 heeft SodM een toezichtarrangement voor geothermie geschreven. In 2019 gaat SodM haar toezicht uitvoeren aan de hand van dit toezichtarrangement. SodM wil in 2019 alle in bedrijf zijnde geothermie projecten inspecteren. 100% dekking dus. Bij de inspecties krijgen de beheersing van de risico’s en de benodigde deskundigheid veel aandacht. Het betreft zowel risico’s vanwege booractiviteiten en werkzaamheden aan boorputten, het milieu, de omgeving en arbeidsomstandigheden. Waar nodig werkt SodM samen met de Inspectie SZW en de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS).

Door volledige dekking wordt het mogelijk om een compleet overzicht te krijgen van de sector. Daarnaast inspecteert SodM alle nieuwe projecten zorgvuldig tijdens de aanleg van putten en installaties.