SodM houdt toezicht op de netbeheerders voor zover dit ziet op de veiligheid van gas. De door het ministerie van EZK aangewezen beheerders van het gasnet voeren dit gastransport uit. De landelijke netbeheerder, GTS, heeft 12.600 kilometer hogedruk gasleidingen in eigendom. De zeven regionale netbeheerder bezitten gezamenlijk 123.600 kilometer lagedruk gasleidingen. Het grootste deel van het gasnet is in de jaren ‘60 aangelegd. Het gasnet is in de loop van de jaren vernieuwd en uitgebreid. Er liggen gasleidingen van alle leeftijden in de grond, en van allerlei materialen.

Per 1 juli 2018 is SodM ook verantwoordelijk voor toezicht op de veiligheid van gasnetten van overige beheerders. Dit zijn andere gasneteigenaren dan de eigenaren waarvoor een netbeheerder is toegewezen of die een ontheffing voor de toewijzing hebben. De omvang van deze nieuwe groep is nog onbekend aangezien deze niet geregistreerd zijn.

Relevante ontwikkelingen in de sector

De volgende ontwikkelingen zijn relevant voor sector.

Wetswijzigingen veranderen taken en bevoegdheden SodM

De wet- en regelgeving met betrekking tot de toezichttaak van SodM, in het kader van de Wet Voortgang Energietransitie wijzigt. Dit wetsvoorstel is op 3 april 2018 door de Eerste Kamer aangenomen en wijzigt onder meer de Gaswet. De wijzigingen treden in twee tranches in werking: een eerste tranche per 1 juli 2018 en een tweede tranche per 1 januari 2019. De belangrijkste veranderingen zijn:

  • het verbrede perspectief van het toezicht op de netbeheerders: niet alleen hun activiteiten voor gastransport, maar voor gas in het algemeen;
  • veiligheid van private gasnetten zijn onder toezichtsverantwoordelijkheid van SodM gekomen en
  • naast toezichtsverantwoordelijkheid, heeft SodM ook handelingsbevoegdheid gekregen.

Toezichttaak is verduidelijkt, maar blijft in meerdere handen

Door boven benoemde wijzigingen wordt duidelijk dat SodM verantwoordelijk is voor het toezicht op de veiligheid van gastransport door netbeheerders. SodM inspecteert samen met Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en Autoriteit Consument en Markt (ACM). ILT is daarbij het bevoegd gezag voor leidingen van 16 bar of hoger. ACM is het bevoegd gezag, voor de Gaswet, voor onder meer de leveringszekerheid en de kwaliteit van het gas en de ontheffingshouders. SodM werkt daarnaast in haar toezicht samen met Agentschap Telecom (AT), de toezichthouder voor de Wet informatie-uitwisselingondergrondse netten en de Metrologiewet. SodM en AT informeren elkaar over en weer over gaslekkages als gevolg van graafschades.

Uit bovenstaande blijkt dat het toezicht op het gasdistributienetwerk veel afstemming vergt. Toezicht en handhavingsbevoegdheid op de veiligheid van het gastransport door de netbeheerders en andere eigenaren is vanaf 1 januari wel in één hand belegd: bij SodM.

Energietransitie

De energietransitie zorgt voor een ander gebruik van het gasnetwerk in Nederland. Er zal minder aardgas door de netwerken gaan stromen. Steeds meer huishoudens gaan in de toekomst hun huizen verwarmen met warmtenetwerken of door bijvoorbeeld het gebruik van (hybride) warmtepompen. Daar staat tegenover dat meer hernieuwbaar gas (ook wel bekend als groen gas) getransporteerd zal worden. Ook ontstaan initiatieven als het gebruik van het Gasunie Transport Services (GTS)-netwerk voor het transport van waterstof.

Uit het projectplan voor het project Netbeheer/Energietransitie: ‘In de loop van 2019 zullen nieuwe samenwerkingsregelingen worden opgesteld/geïnitieerd. Waar relevant zal in gesprek met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat worden bezien in hoeverre aanvullende wet- en regelgeving nodig is, er behoefte bestaat aan meer uitgewerkte normen en/of nadere toezichtarrangementen noodzakelijk zijn van de kant van SodM.’.

Toezichtthema’s

De volgende toezichtthema’s staan in 2019 centraal:

Wetswijzigingen

De hierboven genoemde verbreding van het toezichtperspectief op netbeheerders (op gas in plaats van op gastransport) wordt in 2019 nader onderzocht op consequenties voor taken en verantwoordelijkheden van SodM. In reactie op UHT-verzoeken in 2018 is door SodM aangegeven dat de taken van SodM mogelijk worden vergroot, met consequenties voor de formatie. In 2019 wordt dit nader onderzocht en wordt zo nodig een reactie naar EZK voorbereid.

Wijziging artikel 2, lid 10, van de Gaswet: meer nieuwe netbeheerders

SodM houdt toezicht op de veiligheid van alle gastransportnetten die niet beschikken over een ontheffing. Vanwege deze nieuwe bepaling per 1 juli 2018 komen meer netten voor toezicht in aanmerking. In het laatste kwartaal van 2018 is een inventarisatie gedaan onder de regionale netbeheerders, naar gastransportnetten zonder ontheffing en is overleg gevoerd met ACM. Alhoewel het onderzoek nog niet is afgerond, zijn voorlopige conclusies:

  • het aantal is naar verwachting hoog;
  • het risicoprofiel is deels hoog (onder meer recreatieparken);
  • de nieuwe netbeheerders komen onder een nieuw en voor hen onbekend regime;
  • een volledige inventarisatie vraagt veel inspanning.

In 2019 wordt de inventarisatie voortgezet. SodM zet in op het maken van afspraken met ACM, als verantwoordelijke voor het niet-veiligheid gerelateerde toezicht. Deze afspraken gaan over een gezamenlijke aanpak en organisatie van het toezicht. Daarnaast worden met ACM afspraken gemaakt over inzet van handhavingsbevoegdheden.

Toezicht met handhavingsbevoegdheden

SodM kan vanaf 1 januari 2019 handhavend optreden richting de netbeheerders. De Wet Voortgang Energietransitie (VET) treedt dan in werking en zorgt voor wijzigingen in onder meer de Gaswet. De Wet VET zorgt ervoor dat de minister van EZK handhavingsbevoegdheden krijgt op de onderwerpen waarop SodM toezicht houdt. De minister schreef aan de Tweede Kamer (17 december 2018) dat SodM namens hem handhavend mag optreden. Dit gebeurt via een mandaatregeling.

SodM kan met deze regeling een last onder dwangsom, een last onder bestuursdwang of een aanwijzing geven. Dit kan nodig zijn wanneer netbeheerders niet voldoende vaart maken met het verbeteren van hun kwaliteitborgingssysteem.

Slimme meters

In 2018 deed zich een aantal issues rond slimme meters voor. Dit vormde aanleiding voor SodM om een onderzoek te starten. 17 november jongstleden publiceerde SodM een rapport over de veiligheid van de slimme gasmeter. In dit rapport stelt SodM, onder meer, dat de netbeheerders hun kwaliteitssysteem en monitoringsysteem van storingen moeten verbeteren en hun houding moeten veranderen naar een die meer gericht is op veiligheidsbeleving van de consument. Na de presentatie van het onderzoek zijn de issues niet gestopt. Het najaar van 2018 kenmerkte zich door nieuwe en ingrijpende issues en veel media-aandacht. 

Door de ernst en het aantal issues rond slimme meters en de daaraan verbonden specifieke eisen die gesteld worden aan de inzet van afdeling Netbeheer is duidelijk geworden dat binnen SodM meer kennis moet worden geborgd over normerings-, wetstechnische en technische aspecten van slimme gasmeters en manieren van auditing.

De aanbevelingen uit eerder genoemde onderzoek zijn besproken met de regionale netbeheerders. In januari 2019 leveren zij plannen van aanpak aan, gericht op implementatie van de aanbevelingen. SodM richt een systematiek in om de voortgang te kunnen volgen en houdt nauw contact met de netbeheerders om kennisdeling en -bundeling te stimuleren.  

Energietransitie

In 2019 worden de resultaten bekend uit een toekomstverkenning van SodM op energiebehoefte, -verbruik en -transport en mogelijke consequenties voor het toezicht. SodM acteert actief in dit onderzoek.

Geplande onderzoeken

Het onderzoeksprogramma richt zich op twee aspecten: gasnetten zonder ontheffing en slimme meters.

Inspectieagenda

In 2018 was de focus gericht op het uniformeren van de inspecties en het uniformeren van de beoordeling van de resultaten van de inspecties. In 2019 wordt ingezet op voorbereidende activiteiten voor een Staat van de sector. Het betreft het in kaart brengen van actoren en risico’s.

Waterstof

Waterstof kan een belangrijke rol spelen in de energietransitie. Waterstof kan gebruikt worden voor opslag van elektriciteit, bijvoorbeeld bij overproductie van windmolens. Ook kan elektriciteit in de vorm van waterstof ‘getransporteerd’ worden via ons huidige gasnetwerk. Netbeheerders voeren al de eerste experimenten uit met transport en opslag van waterstof.

Op dit moment is het toezicht op waterstof nog onvoldoende geregeld, dit is alleen geregeld voor waterstoftransport onder hoge druk. SodM vindt dat het toezicht op het veilig transporteren en gebruiken van waterstof goed geregeld moet worden. Daarvoor moeten de bevoegdheden voor toezicht en handhaving in de wet worden geregeld. SodM is hierover in gesprek met het ministerie van EZK.