De missie van SodM luidt

SodM maakt zich sterk voor de veiligheid van de mens en de bescherming van het milieu bij energiewinning en het benutten van de ondergrond, nu en in de toekomst.

Het toezicht van SodM draagt zo bij aan een verantwoorde energietransitie.

Rol en positie SodM

Ten aanzien van de sectoren waar SodM op toeziet spelen meerdere belangen een rol, zoals leveringszekerheid, prijsstabiliteit, winstgevendheid en veiligheid. SodM maakt zich sterk voor de veiligheid van de mens en de bescherming van het milieu bij energiewinning en het benutten van de ondergrond, nu en in de toekomst (zie de volgende paragraaf). Het is aan de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) om het belang van veiligheid af te wegen tegen andere belangen. SodM geef op verschillende momenten in het proces (ongevraagd) advies en waar nodig handhaaft ze. Communicatie en transparantie is hierbij van groot belang.

Toezicht en handhaving

Doel van het toezicht is om de veiligheid en gezondheid te verzekeren en het milieu te beschermen. Uitgangspunten voor het toezicht zijn dat SodM altijd nauwkeurig en navolgbaar te werk gaat en hierin transparant is. Om dit te bewerkstelligen hanteert SodM een zogenoemde interventiematrix. Deze bepaalt de maatregelen voor handhaving op grond van de ernst van de overtreding en het gedrag van de operator. De interventies variëren van een waarschuwing tot stevig ingrijpen waarbij een (deel) van de activiteiten zal worden stilgelegd. Ook kan een dwangsom worden opgelegd of in samenwerking met het OM een strafrechtelijk traject worden ingezet.
SodM wil zo transparant mogelijk zijn. Daarom publiceert zij haar inspectieagenda en streeft zij ernaar alle inspectieresultaten openbaar te maken.

Advies

SodM kan twee soorten advies geven:  algemeen advies en advies in het kader van vergunningverlening.

Algemeen advies

Bij een algemeen advies kan het gaan om een door de minister gevraagd advies, zoals een Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets (‘UHT’) op een wijziging van een wet of lagere regelgeving. Recente voorbeelden hiervan zijn de Wet Voortgang Energietransitie, de Mijnbouwwet en de wijziging van de wet Windenergie op zee. Maar ook het advies dat SodM geeft wanneer de grenswaarden van het Meet- en Regelprotocol voor het Groningen gasveld worden overschreden valt hieronder. Dit gebeurde in het vroege voorjaar van 2018.

SodM kan ook op eigen initiatief algemeen advies geven. Te denken valt aan de aanbevelingen die zij doet op grond van de analyse van een sector, zoals de Staat van de sector Geothermie (2017) en de Staat van de sector Zout (2018). In 2019 brengt SodM een Staat van de sector Windenergie op zee uit. Doel van een dergelijk advies is om de veiligheid van de sector te verhogen en daar handvatten voor aan te reiken aan de sector zelf en aan de minister van EZK.

Vergunningadvies

In het vergunningadvies beoordeelt SodM de vergunningaanvraag op risico’s en mogelijke nadelige effecten en adviseert de minister welke voorwaarden op grond van veiligheid aan de vergunning kunnen worden verbonden. Denk bijvoorbeeld aan maatregelen om de bodembeweging ten gevolge van gaswinning te voorkomen of minimaliseren.

Communicatie

Het publieke belang vraagt om transparantie en voorlichting. SodM maakt haar adviezen openbaar op de website, net als interventies in het kader van handhaving. SodM geeft ook voorlichting aan politici, ambtenaren, burgerverenigingen en individuele burgers, brancheverenigingen en operators over haar advisering, toezicht en handhaving. Zo krijgt de Inspecteur-generaal der Mijnen (IgM) regelmatig het verzoek om een technische toelichting te geven aan de vaste Kamercommissie voor Energie en Klimaat ter voorbereiding op behandeling van een onderwerp in de Tweede Kamer.

Ook provincies en gemeenten gaan met SodM in gesprek, onder andere vanwege haar specialistische kennis over risico’s, toezicht en handhaving. SodM vindt het belangrijk om het publieke belang te kennen, zodat zij in haar advisering daar zoveel als mogelijk rekening mee kan houden. Uiteraard volgt SodM het publieke debat in de Tweede Kamer en in de media. Ook voert SodM gesprekken met burgerverenigingen en individuele burgers en benut sociale media om te weten welke risico’s (te) veel of juist (te) weinig aandacht krijgen in het maatschappelijk debat.

De kennis die SodM zo opdoet, benut zij in haar advisering en toezicht: zo kan zij zorgen benoemen die niet direct voortvloeien uit de technische aspecten en aangeven hoe zij de risico’s beoordeelt. Op grond van veiligheid adviseren wij de minister maatregelen waarbij de veiligheidsbeleving meegenomen wordt.

Veiligheid

SodM maakt zich sterk voor veiligheid  door onafhankelijk toezicht te houden. SodM signaleert en onderzoekt risico’s en grijpt in waar de veiligheid in het geding is. Verder adviseert zij de vergunningverlener en wetgever en zorgt voor onafhankelijk onderzoek. Veiligheid definieert SodM als het voorkomen van ziekte, letsel en overlijden van werknemers en burgers. Met oog en oor voor het perspectief van de samenleving geeft SodM heldere duiding aan risico’s. Daarmee draagt zij bij aan het vertrouwen van burgers in een veilige leefomgeving.

Gevolgen van mijnbouwactiviteiten, zoals aardbevingen en schade, staan sinds 2012 steeds meer in de publieke belangstelling. Aan de hand van de strategische onderzoeksagenda investeert SodM systematisch in de ontwikkeling van onafhankelijke wetenschappelijke inzichten in de relatie tussen gaswinning en aardbevingen. Wanneer het niet mogelijk is acceptabele risico’s te garanderen, ziet SodM erop toe dat beheersmaatregelen verder worden ontwikkeld en toegepast, zodat de nadelige gevolgen beperkt worden. Ook stimuleert SodM olie- en gasbedrijven om zowel transparant te zijn over de risico’s als pro-actief de risico’s op aardbevingen te beheersen. Als gevolg van de complexe waterinfrastructuur, in combinatie met de lage ligging ten opzichte van zeeniveau, is bodemdaling door delfstofwinning ook een relevant aandachtspunt voor SodM.

SodM onderscheidt vier soorten veiligheid

Persoonlijke veiligheid van werknemers – arbeidsveiligheid

Net als in voorgaande jaren besteedt SodM ook in 2019 veel aandacht aan wat ook wel ‘persoonlijke veiligheid’ wordt genoemd. Keer op keer blijkt de menselijke factor een grote rol te spelen bij het ontstaan van incidenten. Daarom kijkt SodM naar de veiligheidscultuur van bedrijven en controleert zij de veiligheid van personeel, dat werkzaam is op platformen of op andere olie-, gas- of geothermie-installaties. Dit toezicht heeft betrekking op arbeidsveiligheid. Aandachtspunten zijn onder andere: het veilig werken op grote hoogte, de uitvoering van hijswerkzaamheden, het werken in besloten ruimtes en het veilig werken met gevaarlijke stoffen. Daarnaast besteedt SodM aandacht aan persoonlijke beschermingsmiddelen en het maximaal aantal uren dat men op een dag mag werken.

SodM is voor haar toezicht op de persoonlijke veiligheid van werknemers gemandateerd namens de staatssecretaris van SZW. Concreet houdt SodM, samen met Inspectie SWZ, toezicht op de Arbeidsomstandighedenwet, de Arbeidstijdenwet en de Warenwet. SodM richt zich hier op de domeinen waarin SodM actief is.

Persoonlijke veiligheid van omwonenden

Dit is de veiligheid van omwonenden bij energiewinning en exploratie activiteiten.

Met name bij de gaswinning in Groningen zijn er relevante persoonlijke veiligheidsrisico’s voor mensen in de omgeving van de gasproductie. Meer over SodM’s speerpunten voor Groningen in 2019 in hoofdstuk 3.

Veiligheidsbeleving

Naast de persoonlijke veiligheid, besteedt SodM ook aandacht aan de veiligheid zoals mensen die ervaren. Sinds het OVV rapport uit 2015 is duidelijk geworden dat ook hoe mensen veiligheid ervaren een belangrijke factor is die meegewogen moet worden. Dit geldt in Groningen, maar ook in alle andere activiteiten die bedrijven ondernemen. Of het nu om gaswinning gaat, geothermie of slimme meters, SodM heeft oog en oor voor hoe omwonenden, klanten en de samenleving in het algemeen veiligheid beleeft. Concreet betekent dit dat SodM actief het gesprek aangaat met bijvoorbeeld omwonenden over de impact van activiteiten op hun omgeving.

Procesveiligheid

Procesveiligheid heeft te maken met processen en systemen die in detail beschrijven hoe installaties bediend moeten worden om veilig te kunnen functioneren. Procesveiligheid is cruciaal voor de reguliere bedrijfsvoering, maar al helemaal als zich een calamiteit voordoet. Het doel is dan ook om de installaties veilig te laten werken en de risico’s die hierbij komen kijken, optimaal te beheersen.

Voor een veilige bedrijfsvoering zijn meerdere aspecten van belang, zoals de kwaliteit en keuze van materialen, maar ook het ontwerp, de inrichting en het onderhoud van de installaties. De risicobeheersing gaat over de totale levensduur, dus van het begin van de activiteiten tot en met de sloop en ontmanteling,  het moment dat een olie-, gas-, geothermie- of zoutcaverne leeg is tot lang daarna. SodM ziet daarom niet alleen toe op de afzonderlijke risico’s, maar kijkt ook naar het totaal en over langere tijd om te kunnen bepalen of de veiligheid vandaag en in de toekomst goed geborgd is.

Milieu

Bescherming van het milieu betekent het voorkomen van onomkeerbare nadelige effecten en het beperken van hinder en schade voor mensen en het ecosysteem. Het gaat om effecten die op korte, lange en zeer lange termijn kunnen optreden. Mijnbouwactiviteiten hebben impact op het milieu en de natuur en kunnen gevolgen hebben voor mensen die in de omgeving van die activiteiten wonen. SodM, de vergunningverlener en de mijnbouwondernemingen hebben ieder hun eigen verantwoording om de impact op het milieu zo laag mogelijk te houden.

De energietransitie, de nieuwe klimaatwet en de maatschappij vragen een hernieuwde strategie op dit toezichtveld. In 2018 startte SodM met deze strategie door een onderzoek uit te zetten bij het RIVM naar de milieurisico’s per sector waar SodM toezicht op houdt. Dit vormt de blauwdruk van de hernieuwde inrichting van de milieufunctie binnen SodM. In 2019 werkt SodM de strategie voor de komende jaren uit en zet zo een belangrijke stap in het milieutoezicht op de volgende terreinen:

  • Registratie, Evaluatie en Autorisatie van Chemicaliën (REACH)
  • Injectiewater
  • Mijnbouwhulpstoffen bij Geothermie
  • De specifieke onderwerpen voor 2019 zijn:
  • Beoordeling chemicaliën geothermie; voldoen deze aan wetgeving?
  • Diesel en zoutwinning; compliance en alternatieven
  • Kaderstelling injectiewater

Toezichtthema’s

De volgende thema’s krijgen in 2019 nadrukkelijk aandacht in het toezicht van SodM:

Vervolgen inspecteren 2.0

SodM startte In 2018 met een nieuwe manier van inspecteren: inspecteren 2.0.  Het gaat hier om het gehele proces van plannen, voorbereiden tot en met het verzenden van de rapportage aan het bedrijf. Om de inspecteurs goed te kunnen ondersteunen bij het inspectieproces is in het nieuwe zaaksysteem van SodM deze methodiek verwerkt. Het implementatieproces startte in 2018, in 2019 gaat SodM hiermee verder.

Ontwikkelen nieuwe toezichtinstrumenten

Naast het vernieuwen van de inspectiemethodiek gaan de ontwikkelingen in toezichtsland door. Twee zaken zijn voor SodM van belang: nieuwe toezichtthema’s en innovatie in toezicht

Nieuwe toezichtthema’s

In 2018 startte  SodM met het projectmatig in kaart brengen van de risico’s vanwege de veroudering van installaties (ageing genoemd) en de beveiliging van informatiesystemen bij de ondertoezichtstaande (ookwel aangeduid met cybercrime). Aanvullend op het in kaart brengen van deze mogelijke nieuwe risico’s richtte SodM zich op het opstellen van een bijpassend toezichtskader en het inspecteren van bedrijven. In 2019 gaat SodM hiermee door. SodM werkt hiervoor samen met andere toezichtshouders in het Inspectieberaad en met Agentschap Telecom die een belangrijke taak heeft gekregen in het toezicht op de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen.

Innovatie in toezicht

Het tweede wat van belang is, is innovatie in het toezicht. Een belangrijk uitgangspunt van toezicht is (indien noodzakelijk) het bewerkstelligen van gedragsverandering bij de ondertoezichtstaande. Het uiteindelijke doel is dat bedrijven de eigen verantwoordelijk nemen voor de veiligheid van de mens en de bescherming van het milieu. Veel bedrijven nemen overigens die eigen verantwoordelijkheid al, maar er zijn achterblijvers. In 2019 verkent SodM op welke wijze innovatie een plek kan krijgen in het toezicht. Er zijn binnen de (rijks)overheid meerdere initiatieven genomen voor dit onderwerp die zijn ondergebracht in het Behavioural Insights Teams. SodM onderzoekt of het bij deze teams kan aansluiten.