Terwijl de discussie over de energietransitie volop gevoerd wordt, aan klimaattafels, in de media tot aan het schoolplein toe, neemt gestaag het nationale bewustzijn en de kennis erover toe. Wel of niet versnellen? Hoe moeten de lasten verdeeld worden? Hoe sporen we onszelf tot actie aan? Veel vragen gaan rond in het debat. Ook voor SodM zijn er nog veel vragen: welke technieken zullen mogelijk benut gaan worden? Welke veiligheidsvragen brengen deze met zich mee? Welke kennis en ervaring is beschikbaar en waar zitten de witte vlekken in onze kennis?

Energietransitiescenario’s en veel vragen

Afgelopen december publiceerden we een onderzoek waarin we verschillende energietransitiescenario’s vertaalden in bijbehorende technieken. Dit jaar brengen we met onze stakeholders de bijbehorende veiligheidsvraagstukken in kaart. We verwachten nog dit voorjaar onze risicoanalyse te publiceren. Dit zal de basis zijn voor verder onderzoek, bijvoorbeeld om nog relatief onbekende risico’s scherper in beeld te krijgen. We willen zo goed mogelijk voorbereid zijn als de versnelling van de energietransitie zich daadwerkelijk inzet.

Tegelijkertijd plaatst de op gang komende energietransitie ook in het hier en nu partijen voor uitdagingen. De meest in het oog springende zijn de grote windparken die erbij komen op de Noordzee. SodM publiceert dit jaar de Staat van de Sector Windenergie op Zee. Hierin geven we een beschrijving van de sector, presenteren we een risicoanalyse en komen we met aanbevelingen.

Het opwekken van windenergie is niet de enige activiteit die vragen oproept: vragen zijn er genoeg. Hoe verloopt de uitrol van de slimme meters? Worden zij wel op zo’n manier geplaatst, dat we ook over tien jaar nog op hun veiligheid kunnen vertrouwen? Gebeurt de winning van aardwarmte op een duurzame wijze? Is het mogelijk om in ons gasnetwerk gebruik te maken van groen gas en/of waterstof? Verlopen de experimenten die we daarvoor doen en nog willen doen veilig? Is de snelheid waarmee we de oude brosse gasleidingen vervangen voldoende hoog? Met welke drukniveau’s kunnen we oude zoutcavernes veilig benutten voor de opslag van gas? Zijn dergelijke cavernes ook geschikt te maken voor waterstof? Welke randvoorwaarden moeten gesteld worden om de opslag van CO2 in oude gasvelden onder de Noordzee veilig mogelijk te maken? Het zijn vragen waar de partijen die met deze activiteiten aan de slag willen, een antwoord op zoeken. Ook SodM zal met deze vragen komend jaar aan de slag zijn, steeds vanuit het perspectief van veiligheid en milieu.

Gaswinning

Ondertussen woeden er op de nodige plaatsen in Nederland discussies omtrent de wenselijkheid van gaswinning. Burgers en gemeenten vragen zich af of ze dit nog wel willen. SodM brengt met haar kennis en ervaring feiten naar deze discussies: welke risico’s zijn verbonden aan de gaswinningsactiviteiten? Hoe groot zijn deze? Kunnen ze beheerst worden? Vaak is het antwoord: ja, dat kan, mits er voorwaarden aan de activiteiten worden verbonden. Sinds Groningen zijn mensen bezorgd over delfstoffenwinning: krijgen wij straks ook schade aan onze woningen en belanden we dan in een schijnbaar niet te winnen discussie en strijd? Deze zorgen en de gevoelens die ze met zich meebrengen zijn begrijpelijk. Ook in 2019 blijft SodM onafhankelijke feiten en duiding geven - zowel in haar adviezen aan de vergunningverlener als in haar voorlichting. Daarbij vertelt SodM ook het eerlijke verhaal over wat we wel, maar ook wat we nog niet weten.

De gaswinning in Groningen is een bijzonder hoofdstuk: lastig, taai en pijnlijk. Het staat buiten kijf dat we ook in 2019 veel energie zullen besteden om onze rol zo goed mogelijk te vervullen. Doel daarbij is dat zo snel als mogelijk de veiligheid in Groningen zich op hetzelfde niveau bevindt als elders in Nederland.

Afbouw en mogelijk hergebruik

Meer op de achtergrond van al deze onderwerpen is de olie- en gasindustrie zich aan het voorbereiden op een gestage afbouw van de traditionele olie- en gasactiviteiten in de komende tien tot twintig jaar. Putten worden gedicht en installaties, zowel offshore als onshore, worden ontmanteld. Materialen worden afgevoerd en mogelijk hergebruikt. Dat de operaties ook in een dergelijke neergang veilig moeten gebeuren mag duidelijk zijn. Echter, dat gaat niet vanzelf. De druk op organisaties in deze fase kan mogelijk ten koste gaan van de aandacht voor veiligheid en milieu. SodM vanuit haar kant ziet dat er juist meer aandacht nodig is voor beide. Gericht, daar waar dit het hardste nodig is.

De infrastructuur biedt natuurlijk ook kansen. Een deel zal mogelijk worden benut voor nieuwe toepassingen en hoeft dan niet ontmanteld te worden. Mogelijkerwijs eerst voor CO2 transport en opslag en wellicht daarna voor transport van waterstof gemaakt met windenergie. Onze rol is het om de vraagstukken die hierbij opkomen op veiligheids- en milieuaspecten te beoordelen .

Toekomst van de mijnbouw is ook de nazorg

Ook is het onze rol om oog te hebben voor de mogelijke lange termijn risico’s van oude, afgesloten locaties. Een oude gasput die afgedicht is met beton kan op de lange termijn gaan lekken. Hoe wordt dit risico beheerst? Welke meetprogramma’s en meetinstallaties zijn nodig? Hoe wordt eventuele schade bepaald en vergoed? En wie doet dit allemaal als de mijnbouworganisatie er niet meer is? Deze vragen zijn niet alleen aan de orde bij oude gasputten. Ook bij oude zoutcavernes en in de toekomst bij oude geothermielocaties is nog onvoldoende duidelijk hoe de langere termijn risico’s gevolgd en waar nodig beheerst kunnen worden. Wie de verantwoordelijkheid hiervoor neemt als de concessies zijn ingeleverd en de ondernemingen niet meer bestaan, kunnen we beter nu al regelen. We kunnen hierbij overigens leren van het risicomanagement dat is ingezet voor de naijl-effecten van de steenkolenwinning in Limburg. In 2019 maakt SodM een start om te onderzoeken hoe de lange termijn nazorg van de mijnbouw in Nederland het beste vormgegeven kan worden.

Het werkterrein van SodM brengt op unieke wijze zowel vragen naar boven als gevolg van mijnbouwactiviteiten die vijftig geleden gestopt zijn als vragen naar boven wat de gevolgen van de huidige activiteiten zijn op mens en milieu over vijftig jaar. Het stelt hoge eisen aan de kennis van onze experts én aan de wijze waarop we deze kennis borgen. Want ook over vijftig jaar willen we weten hoe putten precies zijn afgesloten of welke stoffen gebruikt zijn bij geothermie of bij het opvullen van oude zoutcavernes. Ook om aan deze eisen te kunnen voldoen moet SodM zichzelf verder versterken. En die uitdaging gaan we graag aan in 2019.