Aardbevingen in Groningen zijn het gevolg van de gaswinning. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) houdt toezicht op de gaswinning in Groningen en adviseert de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) hierover. SodM doet dit vanuit het oogpunt van veiligheid en het zoveel als mogelijk voorkomen en beperken van schade. Voor het Groningen-gasveld doet SodM dit sinds halverwege 2017 mede op basis van het zogeheten Meet- en regelprotocol van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). De aanpak is om continu het aantal bevingen en de zwaarte van de bevingen te monitoren: het ‘meten’. En zo nodig de productie aan te passen: het ‘regelen’.

SodM heeft de minister geadviseerd de gaswinning met 10% te verminderen

In het hiernavolgende deel kunt u lezen wat SodM in 2017 aan de gaswinning in Groningen heeft gedaan. Zo heeft SodM, naar aanleiding van de toename van de seismiciteit, de minister geadviseerd de gaswinning met 10% te verminderen. Ook heeft SodM locaties van de NAM in Groningen geïnspecteerd. Tot slot heeft SodM verschillende studies uitgezet om de kennis van het Groningen-veld te vergroten.

Seismiciteit in Groningen nam toe

SodM monitort de aardbevingen in Groningen continu aan de hand van een aantal parameters. Nadat in een groot deel van 2016 relatief weinig seismiciteit in het Groningen-veld was waargenomen, nam deze in 2017 weer toe, zoals te zien is in onderstaand figuur. Hierdoor naderde de aardbevingsdichtheid bij Wirdum en Garsthuizen de grenswaarde van het tijdelijke alarmeringssysteem. Analyse van de bevingen liet zien dat de druk in deze gebieden alweer aan het dalen is, waardoor de spanningen op de breuken in het Loppersumgebied weer toenemen. Daarnaast volgde de toename van de aardbevingsdichtheid, in tijd gezien, op een versnelling van de drukdaling. SodM vermoedt dat deze versnelling in de drukdaling de mogelijke trigger is geweest van de clusters van bevingen.

Aantal aardbevingen in 2017 in het Groningen-gasveld
Magnitude van 1,5 tot 2Magnitude van 2 tot 2,5Magnitude vanaf 2,5
Jan000
Feb100
Mrt110
Apr110
Mei201
Juni000
Juli000
Aug200
Sept200
Okt000
Nov100
Dec410
Brontabel als csv (205 bytes)

Meet- en regelprotocol opgeleverd

De voorwaarden voor gaswinning uit het Groningen-gasveld zijn door de minister van EZK vastgelegd in het Instemmingsbesluit uit 2016. Eén van de voorwaarden was dat de NAM een Meet- en regelprotocol moest ontwikkelen, dat voldeed aan de vereisten van SodM. Een goed werkend protocol is noodzakelijk om de risico’s van gaswinning, zoals aardbevingen en daaruit voortkomende schade, te kunnen beheersen. In het protocol is afgesproken wat er gebeurt als één van de grenswaarden wordt overschreden als gevolg van een aardbeving. Na een kritische beoordeling van eerdere versies, heeft SodM in juni 2017 positief gereageerd op het door de NAM aangepaste Meet- en regelprotocol.

Gasproductie met 10% verlaagd

SodM heeft de minister van EZK in april 2017 geadviseerd om de gasproductie met 10% te verlagen: van 24 miljard Nm3 per jaar naar 21,6 Nm3 per jaar. De minister heeft aangegeven deze verlaging per 1 oktober 2017 door te voeren. Het duurt ongeveer 6 tot 9 maanden voordat zo’n productieverlaging te merken is in de seismiciteit. Nog voordat de verlaging werd doorgevoerd, werd op 29 augustus één van de grenswaarden uit het Meet- en regelprotocol overschreden in de vorm van een aardbeving met een magnitude van 1,8 bij Appingedam.

Instemmingsbesluit voor gaswinning vernietigd

In november 2017 heeft de Raad van State het Instemmingsbesluit van de minister van EZK vernietigd, maar de gevolgen ervan in stand gelaten. De voorwaarden uit het Instemmingsbesluit, zoals het Meet- en regelprotocol, gelden dus nog steeds. De belangrijkste kritiek van de Raad betreft de motivering van het besluit. De Raad is van mening dat de minister de veiligheidsrisico’s voor de Groningers, als gevolg van de aardbevingen, onvoldoende heeft afgewogen tegen de veiligheidsrisico’s van de leveringszekerheid. Ook is in het besluit onvoldoende rekening gehouden met de veiligheidsbeleving en het feit dat de grondrechten van de Groningers worden aangetast.

Daarnaast geeft de Raad aan dat SodM zich, vanwege de grote onzekerheden, ten onrechte niet heeft gebaseerd op de risicoberekeningen van de NAM. SodM had haar beoordeling kunnen baseren op marges of het slechtste scenario. SodM neemt de aanwijzing van de Raad ter harte. Om te toetsen aan de norm zal SodM zich daarom bij volgende adviezen baseren op de risicoberekeningen. Ook zal SodM hierbij marges hanteren. De minister heeft een jaar de tijd gekregen om een nieuw, beter onderbouwd besluit te nemen.

Escalatie van bevingen in december

Op 10 december 2017 werd wederom een grenswaarde uit het protocol overschreden, ditmaal door een aardbeving van 2.1 bij ’t Zandt. Door deze beving werd code oranje bereikt en moest de NAM binnen 1 week een rapportage aanleveren bij SodM. Nog voordat SodM met een oordeel over deze rapportage kon komen, werd Groningen opnieuw door een beving getroffen. Op 8 januari 2018 is Zeerijp, nabij Loppersum, getroffen door een beving met een kracht van 3.4 op de schaal van Richter. Door de gemeten grondversnelling, een indicator voor mogelijke schade als gevolg van een aardbeving, kwam Groningen direct in het hoogste niveau uit het Meet- en regelprotocol terecht: code rood.

Studies naar Groningen-veld

Aardbevingsrisico’s zijn niet direct te meten, maar kunnen wel worden berekend. Voor die berekeningen zijn bijzonder complexe berekeningsmethoden nodig. Deze berekeningen zijn gebaseerd op onvolledige kennis van de ondergrond en op veel onzekere veronderstellingen. SodM heeft in 2017 meerdere studies uitgezet via het Kennisprogramma Effecten Mijnbouw (KEM). Deze studies dienen de kennis over geïnduceerde seismiciteit te vergroten en de onzekerheden te beperken. Ter ondersteuning van het toezicht en de advisering zijn er naast deze studies ook studies uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en TNO.

12 productielocaties geïnspecteerd

In 2017 heeft SodM inspecties uitgevoerd bij 12 van de 22 productielocaties in het Groningen-gasveld. Hierbij zijn in ieder geval alle Loppersum-clusters geïnspecteerd. Het betreft zogenaamde integrale inspecties, waarbij zowel is gecontroleerd op de naleving van de Arbo-wetgeving als op de naleving van de milieuwetgeving en de voorschriften in de omgevingsvergunning. Daarnaast heeft SodM nog 4 andere locaties en 2 ondergrondse opslagen geïnspecteerd, de laatste in het kader van het toezicht op BRZO-installaties. SodM heeft bij haar inspecties geen structurele tekortkomingen geconstateerd.

In ‘Jaarplan 2017’ aangekondigd project

Project: ‘Seismiciteit’

In verband met de aardbevingen in Groningen is SodM in 2017 een onderzoek gestart naar de robuustheid van de mijnbouwwerken en gasleidingen aldaar. Het onderzoek is nog niet afgerond. Nadat duidelijk werd dat het escalatiepotentieel van mogelijke incidenten beperkt is, is dit project, vanwege andere prioriteiten ten aanzien van het Groningen-veld, doorgeschoven naar 2018.