Ook gedurende de energietransitie heeft Nederland nog steeds gas nodig voor het verwarmen van huizen en gebouwen. In 2017 is een groot gasveld gevonden ten noorden van Schiermonnikoog. Gas uit de Noordzee kan een alternatief zijn voor gas uit Groningen. Nadelige effecten van gaswinning, zoals bodemdaling en aardbevingen zijn nauwelijks merkbaar op zee. De totale winning van olie en gas op zee loopt op dit moment terug. Een aantal offshore installaties heeft de economische levensduur bereikt. Op termijn kunnen deze installaties en bijbehorende infrastructuur mogelijk worden hergebruikt in het kader van de energietransitie, en wel voor de omzetting van elektriciteit naar waterstof.

Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) houdt toezicht op de veiligheid voor mens en milieu bij olie- en gaswinning op zee. In het hiernavolgende deel kunt u lezen wat SodM in 2017 in deze sector heeft gedaan. Zo heeft SodM de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) geadviseerd over de winningsplannen van mijnbouwondernemingen. In 2017 heeft SodM energie besteed aan het verminderen van de uitstoot van stikstofoxide (NOx) en de lozing van productiewater. Daarnaast heeft SodM onderzoek gedaan naar de veiligheidscultuur onder medewerkers van offshore platforms. Ook is SodM aan de slag gegaan met een nieuw instrument voor toezicht op kritische processen: het Rapport inzake Grote Gevaren (RiGG). Tot slot heeft SodM de Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV) verzocht onderzoek te doen naar een aanvaring van een verlaten productieplatform door een chemicaliëntanker.

‘Gamechanger’

Mogelijke gasvelden op de Noordzee
Het gevonden gasveld Ruby ligt 20 kilometer ten noorden van Schiermonnikoog. Daarboven ligt een mogelijk groter veld: Kampen

Adviezen op plannen en vergunningen

Om olie of gas te kunnen winnen uit de ondergrond, moet een onderneming een goedgekeurd winningsplan hebben. Om te kunnen instemmen met een winningsplan vraagt de minister van EZK advies aan een aantal adviseurs, waaronder SodM. In 2017 heeft SodM 5 adviezen uitgebracht op plannen voor de winning van olie of gas op zee. Er is 1 advies gegeven over een omgevingsvergunning offshore binnen 12 mijl (Q10). Buiten de 12-mijls zone heeft een mijnbouwonderneming geen omgevingsvergunning nodig. Dan worden de milieuaspecten geregeld in de mijnbouwmilieuvergunning. Hierover heeft SodM 2 adviezen gegeven.

Vermindering NOx-uitstoot

SodM ziet erop toe dat mijnbouwondernemingen tijdig gaan voldoen aan de strengere eisen voor de emissie van stikstofoxide (NOx). Met name voor offshore installaties vereist dit investeringen om hun uitstoot te beperken. Om ervoor te zorgen dat de mijnbouwondernemingen in 2019 aan de strengere voorwaarden van de mijnbouwmilieuvergunning gaan voldoen, heeft SodM de te nemen maatregelen in 2017 met de mijnbouwondernemingen geëvalueerd. In 2018 start de daadwerkelijke vergunningverlening. De totale NOx-emissie van de offshore olie- en gaswinningsinstallaties zal na het invoeren van de emissiebeperkende maatregelen met naar schatting 1.200 ton NOx per jaar verminderen.

Lozing productiewater binnen de norm

Bij de winning van olie en gas komt productiewater uit de diepe ondergrond mee. Offshore wordt het productiewater na zuivering geloosd in zee. Dit mag mits het oliegehalte in het gezuiverde productiewater voldoet aan de geldende lozingsnormen. SodM controleert de lozing van productiewater tijdens onaangekondigde inspecties. Dan neemt SodM monsters van het gezuiverde productiewater, en laat deze door een onafhankelijk laboratorium analyseren. De op deze wijze geconstateerde waarden qua oliegehalte, vergelijkt SodM vervolgens met de waarden van de analyses, die de mijnbouwondernemingen zelf verrichten.

In onderstaande figuur is een overzicht weergegeven van de hoeveelheden olie die de afgelopen 10 jaar met deze lozingen in zee terecht zijn gekomen. In de grafiek is te zien hoeveel olie er theoretisch geloosd zou zijn, als het oliegehalte gelijk zou zijn geweest aan de lozingsnorm (blauwe lijn). In de praktijk is het oliegehalte echter aanzienlijk lager, waardoor ook de geloosde hoeveelheden olie aanzienlijk lager zijn (paarse lijn). Lozingen van minerale olie, die niet samenhangen met de normale bedrijfsvoering, maar het gevolg zijn van onvoorziene oorzaken, worden als incidentele lozingen gecategoriseerd (roze lijn).

In de zee geloosde olie in de afgelopen 10 jaar
Maximaal toegestaan geloosde olieGeloosde olieIncidenteel geloosde olie
20083861431
200932213737
2010295973
2011262591
2012278721
2013265742
2014275751
2015245511
2016205621
2017188601
Brontabel als csv (229 bytes)

Indienen Rapport inzake Grote Gevaren

Volgend op het Macondo-ongeval in 2010, zijn voor de offshore olie- en gasactiviteiten extra maatregelen voorgeschreven in de Europese Richtlijn 2013/30/EU, de Offshore Safety Directive (OSD). Deze maatregelen zijn sinds 2017 overgenomen in Nederlandse wetgeving. Sindsdien moeten mijnbouwondernemingen een RiGG overleggen aan SodM. Pas na instemming door SodM mogen de offshore activiteiten plaatsvinden. Daarnaast moeten mijnbouwondernemingen nog een aantal andere documenten indienen bij SodM, waaronder:

  • kennisgevingen voor boorgatactiviteiten, gecombineerde activiteiten, nieuwbouw, en verplaatsing van mijnbouwinstallaties;
  • actuele interne rampenplannen;
  • een bijgewerkt bedrijfsbeleid en een veiligheids- en milieubeheerssysteem ter voorkoming van zware ongevallen;
  • een regeling voor de controle van veiligheids- en milieukritische elementen door een onafhankelijke instantie.

Deze documenten moeten uiterlijk 19 juli 2018 bij SodM worden ingediend. Vervolgens gaat SodM deze beoordelen. In 2017 heeft SodM haar werkprocessen op deze nieuwe taak aangepast.

Veiligheidscultuur

In 2018 rondt SodM het project af met een overzicht van de best practices ten aanzien van veilig werken

SodM is in 2016 een onderzoek gestart naar de houding, aannames en gewoonten ten aanzien van veiligheidsrisico’s van werknemers in mijnbouwonderneming. Met dit project wil SodM de veiligheidscultuur positief beïnvloeden en daarmee bijdragen aan een veilige werkomgeving. In 2017 heeft SodM een perceptieonderzoek uitgevoerd onder offshore medewerkers op de helihaven te Den Helder. De resultaten van dit onderzoek wijzen erop dat het toezicht van SodM mede gericht moet zijn op de personele consequenties van bezuinigingen, zoals werkdruk en personeelsverloop. SodM kan dit bijvoorbeeld doen door tijdens inspecties aandacht te schenken aan de bezetting van platformen en de competenties van medewerkers. Tevens zijn bij 7 mijnbouwondernemingmeerdere inspecties uitgevoerd naar de veiligheidscultuur. Door deze inspecties heeft SodM een beeld gekregen van de grootte en diepgang van de uitgevoerde reorganisaties, waarbij zwakke en sterke punten van de onderneming zijn geïdentificeerd. In 2018 rondt SodM het project af met een overzicht van de best practices ten aanzien van veilig werken.

In 'Jaarplan 2017' aangekondigd project

Project: ‘Achterlaten en verwijderen van mijnbouwinstallaties'

Het achterlaten en verwijderen van offshore mijnbouwinstallaties zal steeds vaker voorkomen. In dit kader heeft SodM in 2017 in haar internationale netwerk van toezichthouders, het International Regulators Forum (IRF), een inventarisatie uitgevoerd naar de stand van zaken in de praktijk, onderzoek en innovatie. Daarnaast is aangehaakt bij de uitvoering van het Masterplan “Decommissioning” van EBN en zijn de stappen die Nederland in dit kader zet, internationaal gedeeld. 

Inspectie installaties op de Noordzee

SodM voert met toezichthouders uit Duitsland, Groot-Brittannië, Ierland, Denemarken en Noorwegen een gezamenlijk inspectieprogramma uit voor de gas- en olieplatforms op de Noordzee. Dit inspectieprogramma is opgezet om, in een markt met teruglopende inkomsten en toenemende kosten als gevolg van steeds ouder wordende installaties, de veiligheid voor mens en milieu zeker te stellen. In dit kader heeft SodM in 2017 drie Nederlandse platforms geïnspecteerd. De resultaten van het gehele inspectieprogramma worden in juni 2018 door de gezamenlijke toezichthouders gepubliceerd.

Tanker botst op productieplatform

De Portugese chemicaliëntanker Elsa Essberger is oudejaarsavond 2017 vol op een verlaten productieplatform van Petrogas E&P Netherlands gevaren, op ongeveer 16 mijl ten zuidwesten van Den Helder. Bij de aanvaring is de tanker beschadigd, maar zijn de tanks waarin de lading werd vervoerd, heel gebleven, waardoor er geen gevaar is ontstaan voor lekkage van de lading. De aanvaring is direct bij SodM gemeld. SodM heeft Petrogas E&P Netherlands verzocht het incident te onderzoeken. De Unit Maritieme Politie is een strafrechtelijk onderzoek gestart wegens het schenden van de veiligheidszone rond het platform door de tanker. De aanvaring had grote impact kunnen hebben. SodM neemt dit dan ook bijzonder serieus. Om herhaling in de toekomst te voorkomen, is het belangrijk dat een gedegen onderzoek wordt gedaan naar de toedracht van deze aanvaring en dat hieruit leerpunten worden geïdentificeerd. SodM heeft daartoe begin 2018 een beroep gedaan op de OVV. De OVV heeft de bevoegdheid om onderzoek te doen over de verschillende beleidsdomeinen en landsgrenzen heen.

Integrale inspecties offshore

Bij 67 inspecties heeft SodM 36 tekortkomingen geconstateerd

In 2017 heeft SodM 67 inspecties uitgevoerd op offshore installaties. Van deze inspecties waren er 8 onaangekondigd. Tijdens reguliere inspecties kijkt SodM naar de naleving van de Arbeidsomstandigheden wetgeving en de naleving van de milieuwetgeving, waaronder de voorschriften in de mijnbouwmilieuvergunning. Hierbij zijn in totaal 36 tekortkomingen geconstateerd:

  • het gebruik van een ontstekingsbron in een gevaarlijke zone (3x);
  • onjuiste labelling en etikettering van gevaarlijke stoffen en chemicaliën (5x);
  • het niet naleven van voorschriften in de vergunning (2x);
  • onjuiste of onvolledige keuring van onder meer steigers, verlaadslangen en brandblussysteem (9x);
  • het niet correct naleven van het Veiligheids- en gezondheidsdocument (6x);
  • verkeerde opslag van goederen (2x);
  • tekortkomingen ten aanzien van gebruikte middelen, zoals corrosie in brandblusleidingen (9x).

Al deze tekortkomingen zijn door de betreffende mijnbouwondernemingen binnen de gestelde termijnen gecorrigeerd.

Onderzoek naar voorvallen offshore

In 2017 zijn er 33 voorvallen of ongevallen aan SodM gerapporteerd. Op basis van onderzoeken naar voorvallen en ongevallen heeft SodM 2 boeterapporten opgesteld en overgedragen aan de behandelende afdeling van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Het eerste rapport betrof een ongeval, waarbij de vingertopjes van een werknemer geamputeerd moesten worden als gevolg van een beknelling. Het tweede rapport betrof een ongeval waarbij een werknemer achterover is gevallen op een lagergelegen dek, als gevolg van het ontbreken van maatregelen om vallen van hoogte te voorkomen. Hoewel er in dit laatste geval geen sprake was van ernstig letsel, had deze val fataal kunnen zijn, mede gelet op het feit dat de werknemer van grotere hoogte in zee had kunnen vallen.