Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) maakt zich sterk voor de veiligheid van de mens en de bescherming van het milieu bij de energiewinning en het duurzaam benutten van de diepe ondergrond. Dit doet SodM door advies te geven over en toezicht te houden op de winning, opslag en transport van de delfstoffen olie, gas en zout, alsmede aardwarmte en wind op zee. SodM zet zich ervoor in dat werknemers veilig en gezond hun werk kunnen doen en omwonenden en burgers zich veilig voelen. Naast gezondheid is de inzet van SodM gericht op het voorkomen van letsel, ziekte en overlijden van burgers en werknemers. Bescherming van het milieu ziet SodM als het voorkomen van schade en onomkeerbare effecten aan flora en fauna. Duurzaam benutten van de ondergrond van land en zee betekent een dusdanige wijze van handelen dat de behoeften van huidige en volgende generaties niet in gevaar komen. Hiermee wil SodM onder meer bijdragen aan een verantwoorde energietransitie.

SodM maakt zich sterk voor de veiligheid van de mens en de bescherming van het milieu bij de energiewinning en het duurzaam benutten van de ondergrond

Vertrouwen van de maatschappij en de burger is voor ons van groot belang. Daarom is SodM transparant over haar adviezen en rapporten, onder meer door deze op de website te publiceren. Ook laat SodM onafhankelijk onderzoek uitvoeren. In het hiernavolgende deel kunt u lezen op welke sectoren SodM in 2017 toezicht heeft gehouden en hoe zij dat heeft gedaan. De aanpak is risico-gestuurd.

De sectoren waarop we toezicht houden

Olie en gas

In Nederland wordt al sinds vele decennia olie en gas gewonnen. Veel velden bevinden zich inmiddels in de laatste jaren van productie. Burgers willen steeds meer weten over de olie- en gaswinning in hun buurt en staan steeds negatiever tegenover fossiele brandstoffen. Toch heeft Nederland nog steeds gas nodig voor het verwarmen van huizen en gebouwen. Gaswinning in het Groningen-veld zorgt steeds vaker voor aardbevingen en tast daarnaast de veiligheidsbeleving van de Groningers aan. Gas uit de Noordzee kan een alternatief zijn voor gas uit Groningen. Nadelige effecten van gaswinning, zoals bodemdaling en aardbevingen, zijn immers nauwelijks merkbaar op zee. De totale winning van olie en gas op zee loopt op dit moment terug. Hierdoor zijn de inkomsten van mijnbouwondernemingen ook gereduceerd.

Geothermie

Bij geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, wordt warm zoutwater uit een dieper gelegen aardlaag omhoog gepompt. Net als bij de winning van olie en gas moet hiervoor diep in de ondergrond worden geboord, bij ultradiepe geothermie wel meer dan 4 kilometer diep. Veel risico’s van het boren zijn vergelijkbaar met de risico's bij de winning van olie en gas. Daarbij is de sector nog jong en onervaren. Daarnaast kan boren zónder de juiste techniek of kennis gevaarlijk uitpakken. In uitzonderlijke gevallen kan ook geothermie aardbevingen veroorzaken.

Wind op zee

Nederland is bezig met een energietransitie. Om de klimaatdoelen te halen is windenergie een belangrijke vorm van duurzame energie . Het aantal windparken op zee neemt dan ook toe. In 2006 is in Nederland het eerste windpark op zee aangelegd. In 2017 waren er vijf windparken in de Noordzee operationeel en zijn de voorbereidingen voor het zesde windpark nabij Borsele gestart. Qua veiligheid op en rondom windparken op zee gaat het met name om werknemers, vissers en sportrecreanten.

Ondergrondse opslag

Voormalige gasvelden en verlaten zoutcavernes kunnen worden gebruikt voor de opslag van stoffen zoals aardgas, stikstof, waterstof en gasolie. In de energieagenda wordt de ondergrondse opslag van CO2 genoemd als manier om de Nederlandse energievoorziening te verduurzamen. Veilige drukken, veilige injectie en veilige productiesnelheden zijn voorwaarden voor een veilige ondergrondse opslag.

Zout

Zoutwinning is een sector waar SodM al ruim 100 jaar toezicht op houdt. Op dit moment wordt op vier plaatsen in Nederland zout gewonnen: in Harlingen, Heiligerlee, Hengelo en Veendam. Hoewel de cavernes in omvang en diepte enorm van elkaar verschillen, is het basisprincipe gelijk: het zout wordt door het water, dat via de put naar de ondergrondse zoutlaag wordt gepompt, opgelost. Het zoute water, pekel genoemd, wordt via een andere buis naar het maaiveld gepompt, waar het vervolgens via een productieproces wordt gescheiden. Risico’s van zoutwinning zijn met name lekkages, bodemdaling en instabiele cavernes.

Netbeheer

Nederland is voor het verwarmen van huizen en gebouwen nog sterk afhankelijk van gas. Het landelijke en regionale transportnetwerk vormt de verbinding tussen de gasbron en de gebruiker. De regionale en de landelijke gasnetbeheerders zorgen voor het transport van het gas naar de woningen. Het is de taak van netbeheerders om er voor te zorgen dat hun gasnetwerk betrouwbaar, veilig en duurzaam is. Het veiligheidsbeheerssysteem van de netbeheerders speelt hierbij een belangrijke rol. 

Per sector zijn de risico’s in kaart gebracht

De input van de stakeholders was zeer waardevol

In 2017 zijn voor elke sector risicosessies uitgevoerd met stakeholders, zoals maatschappelijke belangenorganisaties, gemeenten en de bedrijven, die betrokken zijn bij de winning, distributie en opslag. Tijdens die sessies is door experts ingeschat hoe groot de kans is dat een ongewenste gebeurtenis optreedt. Van de ongewenste gebeurtenissen is een inschatting gemaakt van het effect daarvan op de veiligheid voor mens en milieu. De input van de stakeholders was zeer waardevol. Er ontstond een breder risicobeeld, waarbij ook niet eerder geïdentificeerde risico’s werden benoemd, zoals bijvoorbeeld cybercrime en terrorisme. Dit risicobeeld wordt gebruikt om een 'Staat van de Sector' op te kunnen stellen, gevolgd door een daarbij behorend toezichtarrangement.

Risico-gestuurd toezicht

De resultaten van de risicosessies zijn door SodM mede gebruikt om de prioriteiten voor het inspectieprogramma van 2018 vast te stellen. Deze risico-gestuurde aanpak moet nog verder ontwikkeld worden. Het verbeteren van de risico-analyse zal leiden tot beter zicht op en inzicht in risico’s van de sectoren, waar SodM toezicht op houdt. De verwachting is dat dit ook leidt tot een betere afweging van de inzet van capaciteit, alsmede de inzet van alternatieve vormen van toezicht. Met als resultaat een veilige energiewinning voor mens en milieu.

‘Staat van de Sector’

In de ‘Staat van de Sector’ geven wij een overzicht van de sector, alsmede inzicht in de belangrijkste risico’s voor mens en milieu. Wij beschrijven wat we zien in en om de sector en geven duiding van de ontwikkelingen: wat gaat goed en wat behoeft verbetering? Vanuit de toezichtpraktijk worden achterliggende oorzaken beschreven. Tevens doen wij aanbevelingen aan de verantwoordelijke beleidsdepartementen, brancheorganisaties en ondernemingen.

Toezichtsarrangement

Een toezichtsarrangement is de uitwerking van de manier waarop wij ons toezicht voor de sector invullen. De sector en de samenleving kunnen zien hoe wij onze afwegingen maken en op basis van welke toetsingskaders onze interventies plaatsvinden. Het bevat de beschrijving van de risico’s in de sector, de van toepassing zijnde wet- en regelgeving, alsmede het toetsingskader en de wijze van interveniëren.