Zoutwinning is in Nederland een industrie met een ruime historie. In 1886 werd voor het eerst zout gevonden in Delden. Op dit moment wordt op vier plaatsen in Nederland zout gewonnen: in Harlingen (Frisia Zout), in Heiligerlee en Hengelo (AkzoNobel Salt) en in Veendam (Nedmag). Hoewel de cavernes in omvang en diepte enorm van elkaar verschillen, is het basisprincipe gelijk: het zout wordt door het water, dat via de put naar de ondergrondse zoutlaag wordt gepompt, opgelost. Het zoute water, pekel genoemd, wordt via een andere buis naar het maaiveld gepompt, waar het vervolgens via een productieproces wordt gescheiden. Hierdoor ontstaat een gat in het zout (caverne), gevuld met pekel.

In 1886 werd voor het eerst zout gevonden in Delden

De rol van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) bij de zoutwinning bestaat uit het toezien op de veiligheid voor werknemers en omgeving, alsmede  het erop toezien dat de activiteiten van de onderneming geen schade aan gebouwen en het milieu toebrengen. In het hiernavolgende deel kunt u lezen wat SodM in 2017 in deze sector heeft gedaan. De aandacht van SodM is met name uitgegaan naar de risico’s, die verbonden zijn aan een mogelijke bodemdaling als gevolg van de winning, alsmede naar het terugdringen van bodemverontreiniging, veroorzaakt door lekkages van transportleidingen en putten. Tevens is SodM in 2017 begonnen met het samenstellen van de ‘Staat van de Sector Zout’.

Adviezen op winningsplannen

Ook om zout te kunnen winnen uit de ondergrond, moet een onderneming een winningsvergunning en een goedgekeurd winningsplan hebben. Om te kunnen instemmen met een winningsvergunning of winningsplan, vraagt de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) advies aan een aantal adviseurs, waaronder SodM. In 2017 heeft SodM 2 adviezen uitgebracht over de winningsplannen (Ganzebos 2 & 3). SodM heeft in 2017 geen enkel advies gegeven over een nieuwe winningsvergunning. De Duitse mijnbouwonderneming Salzgewinnungs Gesellschaft Westfalen heeft sinds 2014 een winningsvergunning voor het gebied ‘Zuidoost Enschede’ maar maakt hier nog geen gebruik van.

Verscherpt toezicht na lekkages

Gedurende geheel 2017 heeft SodM verscherpt toezicht gehouden op de zoutactiviteiten van AkzoNobel Salt (Akzo). Dit verscherpte toezicht is sinds september 2016  van kracht, omdat zowel bij boorputten, als bij transportleidingen lekkages van diesel, pekel en brakwater waren vastgesteld. Het verscherpte toezicht houdt in dat SodM het toezicht op Akzo heeft geïntensiveerd. De inspectiefrequentie is aanzienlijk hoger dan gebruikelijk en er is wekelijks overleg tussen het team van SodM-inspecteurs en Akzo over de voortgang van afgesproken actiepunten.

Toch nog lekkage in februari 2018

Akzo heeft dit jaar met verhoogde prioriteit gewerkt aan zowel het verbeteren van de transportleidingen als het controleren van alle putten op lekkages. Akzo heeft hierbij goede voortgang geboekt. Toch heeft zich op 6 februari 2018 nog een nieuwe lekkage voorgedaan. De deadline om voor 1 januari 2018 geen lekkages van transportleidingen meer te hebben, is daarmee niet gehaald. SodM vond deze deadline reëel en noodzakelijk. SodM heeft Akzo tot uiterlijk 1 mei 2018 gegeven om het nieuwe transportnetwerk volledig in gebruik te hebben, zodat lekkages tot het verleden behoren. Als Akzo hier niet aan voldoet, kan een last onder dwangsom volgen.

Abandonneringsbeleid ontbreekt

SodM heeft daarnaast zorgen over het gebrek aan abandonneringsbeleid bij Akzo. Met name bij Heiligerlee en Zuidwending draagt Akzo inmiddels de verantwoordelijkheid over bijzonder grote cavernes, die niet langer in gebruik zijn, maar waarvoor Akzo geen goed plan voor de abandonnering heeft. SodM heeft Akzo opgedragen hier in 2018 een plan voor te ontwikkelen.

Trilling afkomstig van zoutcaverne?

Eind 2017 heeft een lichte trilling in de nabijheid van de Heiligerlee-cavernes plaatsgevonden. SodM heeft er bij Akzo op aangedrongen te onderzoeken of er iets in de zoutcavernes is gebeurd, bijvoorbeeld of er stukken van de wand naar beneden zijn gevallen. Op de sonarbeelden van Akzo zijn onverklaarbare veranderingen aan de binnenzijde van de caverne te zien. Daarvan is nog onduidelijk of deze met de trilling te maken hebben of niet. SodM ziet er daarom op toe dat Akzo in 2018 een micro-seismisch monitoringsnetwerk opzet om toekomstige trillingen te kunnen detecteren, lokaliseren en de oorzaak te achterhalen.

Toezicht op bodemdaling

SodM kijkt goed naar de gevolgen van bodemdaling in haar adviezen voor winningsplannen

Bij zoutwinning treedt bodemdaling op. Hoeveel de bodem daalt, verschilt per gebied. Bodemdaling is goed te plannen en het zoutwinningsbedrijf zorgt er samen met de lokale waterschappen voor dat dit niet tot wateroverlast leidt. SodM houdt in haar adviezen voor winningsplannen sterk rekening met de gevolgen van bodemdaling. Zo heeft SodM, er in 2017 toegezien op de maximale grootte van de caverne BAS-4 van Frisia Zout, aangezien dit anders tot extra bodemdaling zou leiden.

Inspecties bij zoutwinningslocaties

In 2017 heeft SodM 22 veldinspecties uitgevoerd op zoutwinningslocaties, waarvan 10 in het kader van het verscherpt toezicht bij Akzo. De andere inspecties waren bij de twee andere zoutbedrijven: Nedmag en Frisia Zout. Bij de inspecties werden de putten, leidingnetwerken, productiefaciliteiten en onderhoudsmethodieken gecontroleerd, evenals de naleving op veiligheidsdocumenten. Tevens heeft SodM rapporten over bodemdalingsmetingen beoordeeld, en meer dan 20 werkprogramma’s en winningsplannen gecontroleerd en op naleving getoetst. Ook heeft SodM op naleving van winningsplannen geïnspecteerd, in verband met de maximaal toegestane bodemdaling voor locaties van Nedmag en Frisia Zout. Er zijn geen bijzonderheden uit deze inspecties naar voren gekomen.

Lekkages

In onderstaande figuur staat een overzicht van de aard van en het aantal lekkages, dat sinds 2011 bij SodM is gemeld. De verhoogde piek in 2016 was aanleiding tot het verscherpt toezicht. De daling van het aantal lekkages in pijpleidingen in 2017 wordt voornamelijk veroorzaakt door een vervanging van het oude leidingnetwerk.

Overzicht van de aard van en het aantal lekkages vanaf 2011

Gemelde lekkages zoutwinning

Gemelde lekkages zoutwinning
Productie locatie: OlieProductie locaties: PekelLeidingen: OlieLeidingen: PekelOndergronds: OlieGraafwerkzaamheden: Pekel
2011321000
2012130300
2013000500
2014050500
2015230200
20163211110
2017231821
Brontabel als csv (256 bytes)

In 'Jaarplan 2017' aangekondigd project

Project: ‘Stabiliteit zoutcavernes’

Eén van de KEM-onderzoeken (KEM17) betreft onderzoek naar de lange termijn stabiliteit van cavernes. Eind 2017 is de scope voor dit onderzoek afgerond en het proces voor aanbesteding opgestart. Het onderzoek zal helpen bij de besluitvorming over de maximale cavernegrootte, alsmede over methodes van abandonneren van cavernes.

Internationale samenwerking

SodM heeft in 2017 kennis en ervaring uitgewisseld met haar zusterorganisatie Landesamt für Bergbau, Energie und Geologie (LBEG), de toezichthouder op het gebied van zout en cavernes in Niedersachsen, Duitsland, alsmede met het Salt Mining Research Institute (SMRI). Een en ander heeft geleid tot een verbeterd inzicht in cavernebeheer.