Gaswinning veroorzaakt aardbevingen in Groningen. Pas als de gaswinning is afgebouwd naar maximaal 12 miljard NM3 per jaar en alle huizen die dat nodig hebben zijn versterkt, is het in Groningen net zo veilig als elders in Nederland. In 2018 stond de veiligheid van de Groningers centraal voor het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Nog geen maand na de aardbeving bij Zeerijp van 3,4 op de schaal van Richter op 8 januari 2018, adviseerde SodM de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) de gaswinning uit het Groninger-gasveld zo snel mogelijk te halveren om de veiligheid te verbeteren. Het kabinet besloot daarop de gaswinning af te bouwen naar nul in 2030. SodM adviseerde over die afbouw en over het versterkingsprogramma. Daarbij zorgde SodM voor voorlichting aan bewoners over haar adviezen.

Ontwikkeling van de seismiciteit in het Groninger-gasveld

SodM monitort de aardbevingen in Groningen continu aan de hand van een aantal parameters. In 2018 waren er in totaal 15 aardbevingen met een sterkte boven de 1,5 op de schaal van Richter, zoals te zien is in onderstaande figuur. In de eerste helft van 2018 waren er vier bevingen met een sterkte boven de 2,0. In 2018 lijken de frequentie en de kracht van de aardbevingen lijken af te nemen, maar het is te vroeg om te zeggen of dat een gevolg is van de afbouw van de gaswinning.

Aantal aardbevingen in 2018 in het Groningen-gasveld
Magnitude van 1,5 tot 2Magnitude van 2 tot 2,5Magnitude van 2,5 tot 3Magnitude vanaf 3
Jan2001
Feb3000
Mrt2000
Apr0110
Mei2000
Juni1000
Juli0000
Aug2000
Sept0000
Okt0000
Nov2000
Dec0000
Bron: KNMI Brontabel als csv (251 bytes)

Relatief zware beving bij Zeerijp

Met de beving bij Zeerijp van 3,4 op de schaal van Richter op 8 januari 2018, werd het hoogste niveau uit het Meet- en regelprotocol bereikt: het interventieniveau (code rood). Bij dit niveau moet de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) binnen 48 uur een analyse opleveren en maatregelen voorstellen aan SodM. De NAM heeft dit op 10 januari gedaan. SodM vond dit een stap in de goede richting, maar niet concreet genoeg. Op 18 januari heeft de NAM een nadere concretisering aangeleverd. SodM heeft vervolgens vanuit haar eigen expertise beoordeeld of de voorstellen van de NAM voldoende zijn om de seismische activiteit in Groningen te verminderen. Hierbij heeft SodM gebruik gemaakt van de laatste wetenschappelijke inzichten omtrent de relatie tussen gaswinning en aardbevingen.

Advies SodM aan minister

Op 1 februari heeft SodM de minister geadviseerd om voor de veiligheid van de Groningers de gaswinning zo snel mogelijk terug te brengen naar maximaal 12 miljard 'normaal-kubieke meter' (Nm3) per jaar. Vanwege de grote onzekerheden in de berekening van de risico’s heeft SodM bij het vaststellen van dit niveau een veilige marge gehanteerd. Pas als de gaswinning is afgebouwd naar deze hoeveelheid en alle onveilige huizen zijn versterkt, wordt met voldoende zekerheid voldaan aan de veiligheidsnorm. Daarnaast was het advies om per direct de Loppersum-clusters – Ten Post, Overschild, De Paauwen, ’t Zandt en Leermens – te sluiten, om te voorkomen dat deze met flinke vorst maximaal zouden produceren.

Het nabij gelegen Bierum-cluster mag blijven produceren, maar fluctuaties moeten per direct worden beperkt tot maximaal +/- 20%, omdat deze kunnen doorwerken naar het Loppersumgebied en daar bevingen veroorzaken. De regionale fluctuaties in de productie van de overige clusters moeten beperkt blijven tot het huidige niveau. Vanwege de maatschappelijke impact van haar besluit, organiseerde SodM een persconferentie om haar advies toe te lichten.

SodM hanteert veilige marge

Kabinet besluit de gaswinning af te bouwen naar 0 in 2030

De NAM heeft de Loppersum-clusters op verzoek van de minister van EZK op 2 februari gesloten, en de beperking in de productiefluctuaties voor Bierum en de overige clusters overgenomen. Eind maart 2018 heeft het kabinet besloten om de productie uit het Groninger- gasveld de komende jaren te maximeren op het niveau van de leveringszekerheid en af te bouwen naar nul in 2030. In de onderstaande figuur staan de afbouwscenario’s bij een koud jaar, een gemiddeld jaar en een warm jaar.

Afbouw scenario's Groningen-Gasveld
���Koud jaarGemiddeld jaarWarm jaar12 bcm
201825,719,415,112
201923,417,413,312
202018,913,610,212
202115,911,28,212
20227,54,22,612
20236,23,42,112
20244,82,51,312
20253,921,112
202631,50,812
2027210,512
20281,10,50,312
20290,20012
20300,20012
Bron: Rijksoverheid Brontabel als csv (315 bytes)

Op 28 juni 2018 heeft SodM de minister geadviseerd over het effect van de afbouw op de ontwikkeling van de veiligheidsrisico’s en wat dit zou betekenen voor het versterkingsprogramma. SodM adviseerde uit oogpunt van de veiligheid in Groningen de versterkingsopgave aanzienlijk te versnellen. SodM heeft berekend dat, gegeven het afbouwscenario van het kabinet, naar verwachting zo’n 5.000 gebouwen niet aan de veiligheidsnorm voldoen. Deze gebouwen moeten zo snel als mogelijk worden geïnspecteerd, beoordeeld en indien nodig versterkt. Bij het vaststellen van dit aantal heeft SodM gebruik gemaakt van een veilige marge. De toelichting op dit advies was voor geïnteresseerden via een livestream op het internet te volgen.

Nieuw instemmingsbesluit voor het gasjaar 2018/2019

In 2017 heeft de Raad van State het instemmingsbesluit met het winningsplan Groningen 2016 vernietigd en de minister van EZK één jaar gegeven om een nieuw besluit te nemen. In het licht van het voornemen van het kabinet om de gaswinning af te bouwen en te maximeren op het niveau van de leveringszekerheid heeft de minister aanvullende informatie van de NAM gevraagd. SodM heeft de minister voor zijn besluit over deze documenten geadviseerd. SodM vindt het belangrijk dat alle partijen - NAM, GTS en GasTerra - samenwerken om te voldoen aan de voorwaarden van het instemmingsbesluit. Daarom heeft SodM op 17 juli 2018 aanwijzingen gegeven aan GTS en GasTerra, onder andere om de gasopslag Norg zo efficiënt mogelijk te gebruiken om de productie-fluctuaties te beperken.

Inloopspreekuren in het kader van instemmingsbesluit 2018/2019

Op verzoek van EZK is SodM aangeschoven bij de inloopspreekuren die het ministerie van EZK in september organiseerde om het advies op het winningsbesluit toe te lichten. Op verzoek van burgers heeft de toezichthouder een extra avond georganiseerd in het gemeentehuis van Loppersum. Ook ambtenaren van EZK waren hierbij aanwezig om vragen te beantwoorden en zienswijzen op te nemen.

Advies over wetsvoorstel minimaliseren gaswinning Groninger-gasveld

In haar advies van 13 april 2018 over het wetsvoorstel Minimaliseren gaswinning Groninger-gasveld benadrukt SodM dat het goed is voor de veiligheid dat de gaswinning in Groningen omlaag gaat. SodM heeft EZK nog drie aanvullende adviezen gegeven in reactie op het wetsvoorstel. Als eerste: Maak de afweging tussen het veiligheidsbelang van de gaswinning, het veiligheidsbelang van de leveringszekerheid en de overige belangen, inzichtelijk en navolgbaar. Ten tweede adviseert SodM om GTS en Gasterra te verplichten om te streven naar een zo laag mogelijke vraag naar Groningengas. Tot slot adviseert SodM dat er in het wetsvoorstel ruimte moet blijven voor verdere ingrepen in het afbouwen van de gaswinning, als dat door onvoorziene toename van aardbevingen noodzakelijk wordt geacht. SodM adviseert het Meet- en regelprotocol hier een rol in te geven.

Inspectie van de achtergevel
Inspectie van de achtergevel

Versterkingsopgave: beoordeling plan van aanpak

SodM houdt toezicht op de afbouw van de gaswinning en de versterkingsopgave in Groningen uit oogpunt van veiligheid. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) heeft in een Plan van Aanpak vastgelegd hoe de versterking in Groningen moet worden aangepakt, om te zorgen dat het in Groningen net zo veilig is als elders in Nederland. SodM heeft in de periode van september tot en met november 2018 een aantal concepten van het Plan van Aanpak van een voorlopig oordeel voorzien. In november heeft SodM het plan definitief beoordeeld op vijf aspecten die essentieel zijn voor de versterking uit oogpunt van veiligheid: de reikwijdte, de prioritering, tijdigheid, effectiviteit van de versterkingsmaatregelen en communicatie.

SodM stelt in haar oordeel dat er duidelijke afspraken moeten komen tussen gemeenten, provincie en het Rijk, zodat de NCG de versterking met grote voortvarendheid kan uitvoeren. Daarnaast ontbreekt nog een vastlegging van de financiering voor de uitvoering van het plan. Als de governance en financiering goed geregeld zijn, zou naar het oordeel van SodM het streven moeten zijn om de versterkingsopgave binnen 7 jaar af te ronden.

Incidenten op productielocaties in Groningen

In 2018 heeft SodM 8 meldingen ontvangen van de NAM over voorvallen op productielocaties in het Groninger-gasveld. De belangrijkste daarvan is de lekkage van aardgascondensaat uit het tankenpark Delfzijl.

SodM heeft in 2018 onderzoek gedaan naar een arbeidsongeval op een productielocatie in het Groninger-gasveld. Het ongeval had al in 2016 plaatsgevonden. Op basis van dit onderzoek heeft SodM een boeterapport opgesteld en de zaak overgedragen aan de behandelende afdeling van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Het betrof een arbeidsongeval waarbij, naar later bleek, een werknemer blijvend letsel heeft opgelopen. De mijnbouwonderneming had dit ongeval niet direct gemeld aan SodM.

Lekkage van aardgascondensaat tankenpark Delfzijl

In de nacht van 6 oktober 2018 is een verontreiniging geconstateerd in het afwateringskanaal in Farmsum. De verontreiniging is door het Waterschap bij SodM gemeld. Na onderzoek bleek het aardgascondensaat afkomstig te zijn van het tankenpark van de NAM in Delfzijl. Het aardgascondensaat is via het riool in het oppervlaktewater terecht gekomen.

Vanaf dat moment, 8 oktober, is het tankenpark van de NAM door SodM onder verscherpt toezicht gesteld. SodM heeft de NAM gesommeerd om:

  • de omvang van de lozing zo snel mogelijk te minimaliseren en eventuele schade aan milieu te herstellen;
  • de betrokken toezichthouders en de gemeente te informeren;
  • direct onderzoek te doen naar de oorzaak;
  • Aan te geven hoe een dergelijk incident in de toekomst wordt voorkomen.

Het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie is strafrechtelijk onderzoek gestart. Het verdenkt de NAM ervan in strijd met de milieuvoorschriften te hebben gehandeld. Aan het onderzoek nemen bijzondere opsporingsambtenaren van SodM deel.

SodM is een bestuursrechtelijk onderzoek gestart om na te gaan welke maatregelen door de NAM moeten worden genomen om herhaling van een dergelijk incident te voorkomen. SodM had de eerste weken dagelijks en daarna wekelijks contact met de NAM over het incident. SodM is van mening dat de NAM onvoldoende pro-activiteit en openheid heeft getoond in de communicatie met de toezichthouder. SodM heeft diverse aangekondigde en onaangekondigde inspecties uitgevoerd. Ook is ter plekke gecontroleerd of de NAM de door SodM opgelegde extra veiligheidsmaatregelen heeft doorgevoerd. Het verscherpt toezicht blijft van kracht totdat SodM er zeker van is dat de NAM voldoende maatregelen neemt om de veiligheid langdurig te beheersen.

Uit de eerste onderzoeksresultaten van SodM blijkt dat de lekkage is veroorzaakt door een opeenvolging van menselijk en technisch falen. De NAM heeft eind januari 2019 een compleet eindrapport van het voorval overhandigd. SodM beoordeelt deze rapportage. SodM zal in het kader van dit voorval ook kritisch kijken naar hoe het eigen toezicht verder verbeterd kan worden.

Project: ‘Seismiciteit’

Het project ‘Seismiciteit’, een onderzoek naar de robuustheid van mijnbouwwerken en gasleidingen in Groningen, is gestart in 2017. SodM heeft in 2018 een plan van aanpak opgesteld en is een inventarisatie uitgevoerd naar relevante onderzoeksinformatie. Om reden van herprioritering is aan onderzoek in 2018 geen vervolg gegeven.