De slimme gasmeter in Nederland is op dit moment veilig. De netbeheerders moeten wel hun veiligheidssysteem verbeteren en uit voorzorg slimme gasmeters vervangen die afwijkingen vertonen. Dat moet sneller gebeuren dan nu het geval is. Dit concludeerde in oktober 2018 Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) naar aanleiding van onderzoek naar de veiligheid van slimme gasmeters. Alle huishoudens in Nederland moeten kunnen vertrouwen op de veiligheid van hun slimme gasmeter.

Veiligheid is niet vanzelfsprekend

Eind 2017 besteedde Kassa van BNNVARA aandacht aan de veiligheid van de slimme gasmeter. Bij een type slimme gasmeter zou sprake zijn van een defect, namelijk een te kort aangesneden schroefdraad op de gasmeter, waardoor deze gas kan lekken. Mede naar aanleiding van de Kassa-uitzendingen heeft SodM in 2018 onderzocht hoe de netbeheerders hun veiligheidsmanagementsysteem inrichten en toepassen op slimme gasmeters.

SodM is nagegaan of de slimme gasmeters veilig zijn, nu en in de toekomst. De netbeheerders hebben namelijk de wettelijke plicht om de veiligheid van gasmeters te waarborgen. Uit het onderzoek blijkt dat er geen sprake is van een acuut veiligheidsprobleem. Om dit in de toekomst zo te houden, is het wel van belang dat de netbeheerders, en ook de toezichthouders, zich proactief opstellen. Zij moeten zich bewust blijven van mogelijke risico’s. Veiligheid is namelijk geen vanzelfsprekendheid.

Voortgang op aanbevelingen

De rapportage van het onderzoek bevat een aantal aanbevelingen: De netbeheerders moeten onder andere de ingangscontrole op orde krijgen zodat er geen ondeugdelijke slimme gasmeters meer geplaatst kunnen worden. Ook moeten ze hun monitoringsysteem van storingen verbeteren en hun houding veranderen. De houding van de netbeheerders was vooral gericht op de technische veiligheid en nog te weinig op veiligheidsbeleving van de consument.

Medio december 2018 besprak SodM met alle regionale gasnetbeheerders de voortgang op de aanbevelingen. Afgesproken is dat zij voor 15 januari 2019 allemaal een plan van aanpak opleveren, voor hoe zij de aanbevelingen gaan opvolgen. Deze plannen van aanpak zijn in januari 2019 aangeleverd. In december 2018 hebben de netbeheerders de eerste en belangrijke actie, de versterking van de ingangscontrole, ter hand genomen: met ingang van 1 januari 2019 wordt van alle nieuw geleverde slimme gasmeters de schroefdraad en de gasdichtheid gecontroleerd.

Vervangen slimme gasmeters

SodM vond dat de slimme gasmeters met te kort aangesneden schroefdraad, die op 31 juli 2018 nog waren geïnstalleerd, zo snel als mogelijk moesten worden vervangen. Van de 1.357 slimme gasmeters die op 31 juli 2018 waren geïnstalleerd, voordat de productiefout werd ontdekt, was 75 procent eind januari 2019 vervangen. Van de 383 gerepareerde slimme gasmeters met een adapter met de juiste lijmverbinding, die moeten worden vervangen, was 91 procent eind januari 2019 vervangen. De vier op 14 september 2018 nog geïnstalleerde slimme gasmeters die waren gerepareerd met een lijmverbinding die niet aan de veiligheidseisen voldoet, zijn in 2018 vervangen.

Slimme gasmeter
Slimme gasmeter

Nieuwe issues

Begin oktober 2018 bleek een partij van 39.168 slimme gasmeters wederom afwijkingen aan het schroefdraad te vertonen: het schroefdraad is te diep uitgesneden. Van deze verdachte partij was 96 procent geïnstalleerd. SodM heeft netbeheerder Enexis opgedragen alle slimme gasmeters uit deze partij zo snel als mogelijk te vervangen, tenzij Enexis met onderzoek kan aantonen dat de veiligheid gegarandeerd is.

In januari 2019 heeft Enexis SodM geïnformeerd over twee studies die naar dit type slimme gasmeter zijn uitgevoerd: een theoretische studie van de Universität Osnabrück en praktijktesten door KIWA. Uit de studies bleek dat de afwijkingen aan het schroefdraad de veiligheid op korte en lange termijn niet beïnvloeden. Enexis heeft alle meters van dit type dat het op voorraad had handmatig gecontroleerd en bij een goed resultaat vrijgegeven voor installatie. Voor gemonteerde gasmeters van dit type is SodM begin 2019 met Enexis in gesprek gegaan.

Netbeheerder Enexis liet medio december 2018 weten dat er wederom sprake was van slimme gasmeters waarvan de veiligheid niet gegarandeerd kan worden. Het ging om bijna 50.000 slimme gasmeters van het merk Itron 5 die door verschillende netbeheerders waren geplaatst. Deze slimme gasmeters worden allemaal voor 1 maart 2019 vervangen. Eind 2018 was ongeveer 15 procent vervangen. Eind januari 2019 is dit gestegen tot 87 procent.

Nieuwe bevoegdheden

Op 3 april 2018 is het wetsvoorstel Voortgang energietransitie (VET) door de eerste kamer aangenomen. De wet voorziet onder meer in een aantal wijzigingen van de Gaswet, om de transitie naar een duurzame energievoorziening verder te faciliteren. Voor 1 juli 2018 was SodM aangewezen als toezichthouder voor het gastransport. Deze taak is verruimd tot onderwerpen die betrekking hebben op veiligheid in verband met gas.

Toekomstbeelden energietransitie

Eind 2018 publiceerde SodM het rapport Toekomstbeelden van de energietransitie met daarin vier mogelijke richtingen voor het Nederlandse energiesysteem. Iedere richting beschrijft een andere manier waarop de overheid op energie stuurt en wat dit vraagt van de technische infrastructuur. SodM houdt toezicht op veel onderdelen van de technische infrastructuur voor energie. De vier richtingen geven de mogelijkheid om na te denken over toekomstige risico’s die bij iedere soort infrastructuur horen. Op basis van het rapport gaat SodM in 2019 risico’s benoemen die komen kijken bij de energietransitie. Dit doet SodM samen met het ministerie van EZK.

De energietransitie brengt met zich mee dat er initiatieven ontstaan naar een bredere inzet van energiebronnen dan het aardgas waarvoor de Gaswet in eerste instantie was opgesteld. In Nederland vinden al experimenten plaats met waterstof. In de media worden ook toekomstige experimenten met waterstof regelmatig genoemd. Het toezicht op waterstof is (nog) onvoldoende geregeld. De Inspectie Leefomgeving en Transport houdt alleen toezicht op hoge-drukwaterstoftransport. Het toezicht op lage-drukwaterstoftransport is nog niet geregeld In het kader van de voorbereiding van het besluit experimenten heeft SodM in 2018 het toekomstige toezicht op experimenten met waterstof en op het transport en de opslag ervan onder de aandacht gebracht van de minister van EZK. Het vraagt onder meer om wetswijzigingen.

Toezicht op private netten

In artikel 2 lid 10 van de Gaswet is nu opgenomen dat “degene aan wie een gastransportnet toebehoort handelt als beheerder van dat net, indien daarvoor geen beheerder is aangewezen krachtens [...]”. Dit houdt in dat SodM nu toezicht houdt op de private netten. In het laatste kwartaal van 2018 is SodM gestart met een oriëntatie naar de omvang van deze groep.

Handhavingsbevoegdheden

SodM had in 2018 geen mogelijkheden om te handhaven als het gaat om bijvoorbeeld de veiligheid van de (slimme) gasmeter. De wet VET zorgt ervoor dat de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) handhavingsbevoegdheden krijgt op de onderwerpen waarop SodM toezicht houdt. Via een mandaatregeling mag SodM vanaf 1 januari 2019 handhavend optreden. SodM kan met deze regeling een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang opleggen of een aanwijzing geven, bijvoorbeeld in het geval van de slimme gasmeters.

Navolging inspectiebevindingen 2017

In 2017 concludeerde SodM op basis van de integrale inspecties bij de netbeheerders dat hun veiligheidsambitie laag of niet scherp was. In het eerste half jaar van 2018 zijn bij alle netbeheerders herinspecties uitgevoerd. Daaruit bleek dat alle aanbevelingen uit 2017 zijn opgevolgd.

Bij de herinspecties zijn ook langlopende afspraken besproken en indien nodig nieuwe afspraken gemaakt. Monitoring van deze afspraken is een onderdeel van de reguliere overleggen. Eén van de langlopende afspraken betreft de voortgang van het saneren van brosse leidingmaterialen. In 2010 is, mede naar aanleiding van een OVV-rapportage, met de netbeheerders afgesproken om deze leidingen te vervangen. Uit de rapportages van de netbeheerders aan SodM, blijkt dat alle in 2010 als hoog risico aangeduide leidingen voor 2016 zijn gesaneerd. Van de overige leidingen lag er eind 2017 nog 4.272 kilometer, zoals te zien is in onderstaande tabel.

Tabel Saneren brosse leidingen

Tabel Saneren brosse leidingen Bros materiaal, grijs gietijzer en asbestcement (km)
NetbeheerderBij aanvangGesaneerdNiet vervangen
eind 2017*
Coteq netbeheer880
Enduris714526
Enexis2.3471.551796
Liander2.8751.2381.637
Rendo220
Stedin2.8961.0961.800
Westland Infra443113
Totaal8.24339714.272
*Gegevens over eind 2018 zijn medio 2019 pas beschikbaar. Brontabel als csv (251 bytes)

Kwaliteit van voorvallen- en incidentenonderzoek

In 2018 heeft SodM alle netbeheerders geïnspecteerd op de kwaliteit van het voorvallen- en incidentenonderzoek. Het doel was inzicht verkrijgen in hoe de netbeheerders komen tot de keuze om storingen te onderzoeken. SodM wil inzicht in dit proces om te bepalen hoe representatief de onderzochte storingen zijn als het gaat om de achterliggende oorzaken van de storingen.

Onderzocht is hoe de netbeheerders storingen beoordelen, classificeren en verwerken. Ook is onderzocht of storingsonderzoek bijdraagt aan het realiseren van de beleidsdoelstellingen voor de veiligheid van het gasnet. Bij evaluatie van de inspecties vallen de volgende punten op:

  • Elke netbeheerder volgt eigen processen en procedures voor storingsonderzoek.
  • Weinig storingen worden verder onderzocht.
  • Het onderzoek is vooral gericht op de direct falende barrière en te weinig op de achterliggende oorzaak.