Energie is volop in transitie, evenals de manier waarop burgers, overheid, bedrijven en instituten gezamenlijk de maatschappij vormgeven. In dat krachtenveld is de visie op de rol van een toezichthouder ook sterk aan verandering onderhevig. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) reageerde in 2018 op deze ontwikkelingen én gaf ze vorm met een vernieuwde, aangescherpte missie en visie. De identiteit en positionering van SodM kregen een eigentijdse, zelfbewuste invulling, die herkenbaar is voor zowel de huidige als de vele nieuwe medewerkers die zich in 2018 bij SodM voegden.

Missie

SodM maakt zich sterk voor de veiligheid van de mens en de bescherming van het milieu bij energiewinning en het benutten van de ondergrond, nu en in de toekomst.

SodM maakt zich sterk voor de veiligheid door onafhankelijk toezicht te houden. We signaleren en onderzoeken risico’s en grijpen in waar de veiligheid in het geding is, om zo het gedrag van bedrijven die onder ons toezicht vallen te beïnvloeden. Wij adviseren de vergunningverlener en wetgever en zorgen voor onafhankelijk onderzoek.

Veiligheid zien we als het voorkomen van ziekte, letsel en overlijden van werknemers en burgers. Met oog en oor voor het perspectief van de samenleving geven wij een heldere duiding aan risico’s. Daarmee dragen we bij aan het vertrouwen van burgers in een veilige leefomgeving.

Bescherming van het milieu betekent het voorkomen van onomkeerbare nadelige effecten en beperken van hinder en schade voor mens en ecosysteem.

Veiligheid en milieu zijn belangrijk. Nu en in de toekomst. Het gaat om effecten die op korte, lange en zeer lange termijn kunnen optreden.

Missie gedreven, risico gestuurd en impact gericht

Al het handelen van SodM volgt uit de missie. SodM is vooral daar, waar de risico’s voor mens en milieu het grootst zijn. De keuze voor instrumenten en interventies is gebaseerd op de impact die met die activiteiten te verwachten is. In te zetten capaciteit, prioritering en werkwijzen volgen dus altijd uit de drie uitgangspunten: missie gedreven, risico gestuurd en impact gericht.

Alle medewerkers, ongeacht hun plaats in de keten van het toezicht, streven ernaar bij het verrichten van hun werk zorgvuldig, verbonden, rolzuiver en transparant te zijn. SodM beschouwt deze handelingskenmerken als de randvoorwaarden voor het vervullen van de maatschappelijke taak van SodM.

Sectoraanpak

Het toezicht van SodM is georganiseerd rond de sectoren. In een zogeheten Staat van de Sector maakt SodM een diepgaande risicoanalyse van de ondernemingen en hun activiteiten. Op basis daarvan ontwerpt SodM een toezichtsarrangement: een uitwerking van de wijze waarop SodM haar toezicht op de sector inricht.

Gaswinning: in Groningen, kleine velden op land en op zee

In het energieakkoord is afgesproken fors te investeren in energiebesparing en in hernieuwbare energiebronnen. Het gebruik van fossiele brandstoffen moet worden afgebouwd, om de energietransitie een succes te maken en klimaatdoelstellingen te behalen.
In het Groninger-gasveld heeft gaswinning geleid tot aardbevingen, schade, minder veiligheid dan elders in Nederland en een gevoel van onveiligheid. De gaswinning uit het Groninger-gasveld wordt de komende jaren afgebouwd en voor de woningen van getroffen inwoners loopt een versterkingsplan. Ook op zee loopt het aantal olie- en gaswinningsinstallaties terug, installaties worden ontmanteld of voor andere doelen gebruikt.

Netbeheer

De regionale en de landelijke gasnetbeheerders zorgen voor het transport van gas naar de woningen. Zij hebben tot taak om ervoor te zorgen dat hun gasnetwerk betrouwbaar, veilig en duurzaam is, door op de juiste manier veiligheidsbeheerssystemen te implementeren. Een aandachtspunt voor de netbeheerders is de veilige installatie van slimme meters in woningen. Verder worden in de sector eerste verkenningen en experimenten verricht met het transport en de opslag van waterstof, met gebruik van de bestaande leidingnetwerken.

Geothermie

Bij geothermie, het winnen van aardwarmte, wordt water uit een dieper gelegen aardlaag omhoog gepompt. De warmte van het water wordt bovengronds overgedragen en vervolgens wordt het afgekoelde water teruggebracht in dezelfde aardlaag. Net als bij de winning van olie en gas moet hiervoor diep in de ondergrond worden geboord. Geothermie is een belangrijk alternatief voor fossiele brandstoffen. De sector groeit dan ook en wordt steeds complexer. Veilige en verantwoorde winning is een aandachtspunt. Daarnaast is er voor deze relatief jonge sector nog niet voldoende specifieke wetgeving.

Windenergie op zee

Om de klimaatdoelen te halen is windenergie een belangrijke vorm van duurzame energie. Het aantal windparken op zee neemt dan ook toe. In 2018 waren er 5 windparken in de Noordzee operationeel en is de bouw gestart voor het 6e windpark nabij Borsele. SodM houdt toezicht op met name de arbeidsveiligheid van windparken en op de naleving van de afspraken met betrekking tot milieubescherming.

Zoutwinning

Op 5 locaties in Nederland wordt in totaal bijna 7 miljoen ton zout gewonnen. Via een put wordt water naar de ondergrondse zoutlaag gepompt om het zout op te lossen. Het zoute water wordt via een andere buis weer opgepompt. Risico’s van zoutwinning zijn met name lekkages, bodemdaling en instabiele cavernes. Aandachtspunten in de sector zijn onder meer de staat van de putten, het gebruik van diesel en het veilig verlaten van cavernes na beëindiging van de productie.

Ondergrondse opslag

Voormalige gasvelden en verlaten zoutcavernes kunnen worden gebruikt voor de opslag van stoffen zoals aardgas, stikstof en gasolie. Worden deze stoffen dieper dan 100 meter opgeslagen, dan valt de opslag onder het toezicht van SodM en ook de bijbehorende bovengrondse installaties, voor zover het mijnbouwwerken betreffen. Met de opslag van aardgas kunnen pieken en dalen in het gasgebruik worden opgevangen. Zowel het vullen als het leeghalen van de opslag kan bevingen veroorzaken. Dat is een aandachtspunt.