Vooruitkijkend op 2018 zag SodM al dat het een kanteljaar zou worden. Het aantreden van een nieuw kabinet met nieuwe ambities voor de energietransitie en de aardbeving van Zeerijp op 8 januari die het denken over de gaswinning in Groningen flink in beweging heeft gebracht, waren twee belangrijke gebeurtenissen. Terugkijkend over 2018 was deze karakterisering terecht. Ofschoon we ook moeten constateren dat de kanteling zich niet in één jaar voltrekt.

Er wordt nog steeds volop gesproken over de energietransitie en hoe deze te realiseren. Welke maatregelen nodig zijn en welke snelheid op welk moment bereikt moet worden zijn vragen waar, afhankelijk aan wie ze gesteld worden, heel verschillende antwoorden op komen. Voor SodM bracht, zoals verwacht, 2018 een flinke toename in het aantal aanvragen voor opsporingsvergunningen voor geothermie: 33 keer bracht SodM advies uit aan de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) in zijn rol als vergunningverlener. SodM heeft bovendien haar bijdrage geleverd om gemeenten en provincies die overwegen om geothermie een plaats te geven in hun transitieplannen, te informeren vanuit haar perspectief als toezichthouder. En tegelijk heeft SodM afgelopen jaar haar toezicht op de geothermie sector aangescherpt: het is in het belang van iedereen dat een sector die naar verwachting nog flink gaat groeien dit ook veilig doet. Leren van de ervaringen in afgelopen jaren en verbeteren van de bestaande praktijk zijn daarbij essentieel. Zo is SodM afgelopen jaar gestart om gaandeweg 2019 te komen met richtlijnen voor verbeterde geothermie-putten. De inzichten van wetenschap, experts en sector betrekken we daarbij.

Portret Theodore Kockelhoorn
Theodor Kockelkoren

Noodzaak om kennis te verbreden

SodM heeft niet alleen op nieuwe activiteiten als geothermie haar toezicht aangescherpt. In 2018 heeft SodM een doorlichting gemaakt van de zoutwinningsactiviteiten in Nederland. Het resultaat, de Staat van de sector Zout, publiceerde SodM in mei 2018. Vlak voor de publicatie van dit rapport, deed zich een incident voor in de diepe ondergrond bij Veendam. Het dak van een grote zoutcaverne in de diepe ondergrond scheurde op een diepte van meer dan twee kilometer. Vervolgens stroomde een grote hoeveelheid pekel met vermoedelijk ook diesel uit de caverne in de diepe ondergrond. Ofschoon de eerder verrichte studies een dergelijke scenario niet verwachtte, gebeurde het toch. Het incident illustreert de onzekerheden die kunnen bestaan bij mijnbouwactiviteiten en de noodzaak om de kennis van de risico’s te verbreden – in dit geval ook de risico’s van het weglekken van diesel op diepte.

Inspectie van aardbevingsschade in Overschild
Inspectie van aardbevingsschade in Overschild.

Urgentie versterking

Onzekerheden spelen een belangrijke rol bij de gaswinning in Groningen. Veel door de nadelige gevolgen van de gaswinning getroffen burgers kampen ermee. De overgang van private naar publieke schadeafhandeling biedt perspectief voor verbetering maar heeft daar in 2018 nog maar in beperkte mate voor gezorgd, net als de beslissing van de minister van EZK een nieuw versterkingsprogramma vorm te geven. De dagelijkse rubriek ‘ik wacht’ in het Dagblad van het Noorden maakt dit zichtbaar en invoelbaar. SodM is afgelopen jaar vaak in de regio geweest. Zij heeft met individuele burgers gesproken om haar beeld van de situatie te verdiepen. Ook is SodM op veel voorlichtingsbijeenkomsten geweest om haar rol en haar adviezen toe te lichten, om te luisteren en veel vragen te beantwoorden.

SodM houdt toezicht op de veiligheid van de gaswinning in Groningen. In 2018 adviseerde SodM de minister om daartoe de gaswinning zo snel mogelijk tot maximaal 12 miljard Nm3 per jaar terug te brengen. In haar overwegingen om te komen tot dit advies heeft SodM ook de sociale gevolgen van gaswinning voor de mensen in Groningen meegewogen. Door gebruik te maken van een veilige marge bij het maken van de risico-inschattingen kon SodM ondanks de grote onzekerheden een advies uitbrengen. De gaswinning zal in opdracht van de minister dit jaar op zo’n 19 miljard Nm3 uitkomen. Inmiddels is de verwachting dat rond 2022 de gaswinning in Groningen teruggebracht zal zijn naar maximaal 12 miljard Nm3.

SodM heeft in 2018 besloten om ook toezicht te houden op de versterkingsopgave in Groningen. Immers, de versterking is een noodzakelijk onderdeel van de maatregelen die nodig zijn om te komen tot de juiste veiligheid in de regio. In juni 2018 heeft SodM de minister geadviseerd met betrekking tot de noodzakelijke omvang van de versterkingsopgave. De Nationaal Coördinator Groningen heeft in november een plan van aanpak voor de versterking van Groningen gepubliceerd. In september en oktober heeft SodM een aantal keer haar oordeel gegeven over concepten van dit plan. Ofschoon SodM het regionale plan voldoende goed vond om mee te starten, adviseerde SodM de minister en regio wel om zo snel als mogelijk tot een goede taak- en rolverdeling te komen. Zonder expliciete afspraken over verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden en financiering kan de versterking niet op stoom komen, zo was het oordeel van SodM. Deze afspraken zijn er bij het schrijven van dit voorwoord echter nog steeds niet, net als dat het versterkingsprogramma nog niet op stoom is gekomen. De urgentie om de versterking uit te voeren neemt alleen maar toe. Aan de lokale plannen van aanpak van de gemeenten ligt het niet: deze zijn inmiddels allemaal voorzien van een voorlopige goedkeuring.

Zorgvuldigheid en maximale zekerheid

In 2018 had ook de distributie van gas de aandacht van SodM. Afgelopen jaar onderzocht SodM de veiligheid van de “slimme gasmeter”. Dit onderzoek leidde tot een kritisch rapport met aanbevelingen voor de netbeheerders. Het leverde veel publiciteit op in landelijke media. De verscherpte aandacht heeft onder andere geleid tot verschillende terugroepacties waarmee meer dan 140.000 huishoudens werden geconfronteerd. De veiligheid van de consument staat hierbij voorop. Bij de eerste terugroepactie was een niet gegarandeerde levensduur de aanleiding. Bij de tweede terugroepactie was de aanleiding een mogelijk lekkende meter. In beide gevallen was er geen sprake van acute onveiligheid maar kon de veiligheid op de langere termijn onvoldoende worden gegarandeerd. Overigens was het niet zo dat alle meters die worden teruggehaald een gebrek zouden hebben, juist vanuit zorgvuldigheid en maximale zekerheid zijn de terughaalacties ruim bemeten.

Bovenstaande en andere belangrijke ontwikkelingen en staan uitgebreid beschreven in dit jaarverslag; bijvoorbeeld het toezicht van SodM op de gaswinning op de Noordzee en de kleine velden op land en werk dat verricht is om het toezicht op de windparken op de Noordzee vorm te geven. SodM nodigt iedereen uit dit jaarverslag te lezen en vooral het gesprek aan te gaan. De kanteling uit 2018 zet zich onmiskenbaar voort in 2019. Een kanteling die alleen succesvol wordt, als iedereen meebeweegt.

Theodor Kockelkoren

Inspecteur-generaal der Mijnen